Pothuajse çdo ditë ka një titull të ri në media rreth ndonjë zakoni që gjoja rrit rrezikun e kancerit. Pirja e duhanit ka qenë një faktor rreziku i njohur për një kohë të gjatë, por sot flitet edhe për gjëra shumë më të padëmshme – të qëndruarit ulur për një kohë të gjatë, plastikat, stresi, mungesa e gjumit, ndotja e ajrit dhe madje edhe disa trajtime kozmetike.
Kur gjithçka bashkohet, është e lehtë të krijohet përshtypja se pothuajse çdo gjë përreth nesh përfaqëson një lloj rreziku.
Por çfarë është me të vërtetë e rëndësishme dhe çfarë është më sensacionalizëm sesa një paralajmërim serioz?
Një nga njerëzit që merret me këtë pyetje çdo ditë është Dr. Halil Shuker, onkolog dhe anëtar i ekipit multidisiplinar të onkologjisë torakale në Institutin e Kancerit Barbara Ann Karmanos. Ai shpjegoi se cilat zakone i shmang personalisht për të zvogëluar rrezikun e kancerit.
Qasja e tij është shumë më e thjeshtë nga sa mund të pritet.
Sa shumë mund të ndikojmë në të vërtetë në rrezikun e kancerit?
Kanceri nuk është një sëmundje që mund të reduktohet plotësisht në një zakon ose një shkak. Gjenetika, mosha dhe ndryshimet e rastësishme qelizore luajnë gjithashtu një rol të madh.
Megjithatë, është e mundur të zvogëlohet një pjesë e caktuar e rrezikut.
Dr. Shuker pohon se një përqindje e konsiderueshme e rasteve të kancerit mund të lidhet me dietën dhe stilin e jetës. Vlerësime të ngjashme jepen edhe nga organizatat kryesore shëndetësore, të cilat pohojnë se një numër i madh rastesh mund të parandalohen duke ndryshuar sjelljen dhe duke zvogëluar ekspozimin ndaj faktorëve të njohur të rrezikut.
Ndër faktorët më të rëndësishëm janë pirja e duhanit, mbipesha dhe cilësia e dobët e dietës.
Hulumtimet shkencore në vitet e fundit tregojnë gjithnjë e më shumë një lidhje midis obezitetit dhe llojeve të caktuara të kancerit. Kjo lidhje është komplekse dhe ka të ngjarë të përfshijë inflamacion kronik, ndryshime hormonale, çrregullime të sistemit imunitar dhe metabolizëm të yndyrës.
Dieta gjithashtu luan një rol të rëndësishëm. Konsumi i tepërt i ushqimit ultra të përpunuar dhe marrja e pamjaftueshme e frutave dhe perimeve bien në sy, shkruan ” Parade”.
Dr. Shuker thotë se shumë rrallë ha ushqim të shpejtë.
Arsyeja është e thjeshtë – vakte të tilla shpesh përmbajnë sasi të mëdha ushqimesh të skuqura, yndyrna të ngopura dhe mishra të përpunuar.
Skuqja në temperatura shumë të larta mund të çojë në formimin e komponimeve të tilla si akrilamidi dhe substanca të tjera që janë ende duke u hetuar për efektet e tyre të mundshme në rrezikun e kancerit.
Për më tepër, konsumi i rregullt i mishrave të përpunuar dhe ushqimeve të pasura me yndyrna të ngopura është shoqëruar prej kohësh me rezultate më të dobëta shëndetësore.
Kur pi kafe ose çaj, Dr. Shuker e pi atë pa sheqer ose ëmbëlsues të shtuar.
Si kafeja ashtu edhe çaji janë shoqëruar me përfitime të caktuara shëndetësore në studime të shumta, por marrja e lartë e sheqerit të shtuar mund të anulojë disa nga këto përfitime në mënyrë indirekte – kryesisht përmes shtimit në peshë dhe problemeve metabolike.
Me fjalë të tjera, problemi nuk është një lugë çaji sheqer në vetvete, por zakoni i përditshëm dhe sasia totale e sheqernave të shtuara gjatë gjithë ditës.
Ky është rregulli më i rëndësishëm për të.
«Unë nuk përdor duhan në asnjë formë», thekson ai.
Shumica e njerëzve janë të vetëdijshëm për lidhjen midis pirjes së duhanit dhe kancerit të mushkërive, por duhani rrit gjithashtu rrezikun e shumë llojeve të tjera të kancerit, duke përfshirë kancerin e gojës, fytit, mëlçisë, stomakut dhe zorrëve.
Pirja e duhanit nuk është vetëm një faktor rreziku – është ndër shkaqet më të rëndësishme të parandalueshme të kancerit.
Dr. Shuker thotë se ai ushtrohet tre deri në katër herë në javë.
Nuk është domosdoshmërisht një stërvitje intensive. Edhe një shëtitje e thjeshtë ditore mund të jetë e dobishme.
Studime të gjera tregojnë se ushtrimet e rregullta shoqërohen me rezultate më të mira shëndetësore dhe një rrezik më të ulët të disa sëmundjeve kronike.
Sa më i shpeshtë dhe i rregullt të jetë aktiviteti fizik, aq më i madh është përfitimi.
Mos hani shumë ushqime ultra të përpunuara
Kur bëhet fjalë për ushqyerjen, Dr. Šuker mbështetet kryesisht në dietën mesdhetare.
Kjo do të thotë shumë perime dhe fruta, bishtajore, peshk, burime proteinash të ligët, vaj ulliri, arra dhe fara.
Në të njëjtën kohë, ushqimet ultra të përpunuara dhe sasitë e mëdha të mishit të kuq janë të kufizuara.
Një mënyrë e tillë e të ngrënit shoqërohet me nivele më të ulëta të proceseve inflamatore në trup, gjë që është një nga arsyet pse shpesh rekomandohet si një nga modelet më të shëndetshme të të ngrënit.
Një zakon është më i rëndësishëm se të gjithë të tjerët
Nëse do të duhej të veçonte vetëm një gjë, Dr. Shuker thotë se përgjigjja është shumë e qartë – shmangia e duhanit.
“Mënyra më e rëndësishme për të zvogëluar rrezikun e kancerit është të mos pini duhan, të mos përdorni produkte të tjera të duhanit dhe të shmangni tymin e dorës së dytë”, shpjegon ai.
Sipas Shoqatës Amerikane të Kancerit, një përqindje e madhe e rasteve të kancerit të mushkërive lidhen me pirjen e duhanit. Duhani gjithashtu kontribuon në një pjesë të konsiderueshme të numrit të përgjithshëm të rasteve të kancerit dhe vdekjeve.
Për njerëzit që nuk pinë duhan, vendi tjetër më i rëndësishëm për të ndryshuar është dieta.
Tre nga pesë zakonet që ky onkolog shmang lidhen me ushqimin.
Sa më shumë ushqime të plota, të përpunuara minimalisht në dietë dhe sa më pak ushqime të përpunuara industrialisht, aq më i shëndetshëm është modeli i përgjithshëm.
Sigurisht, asnjë zakon nuk mund ta eliminojë plotësisht rrezikun e kancerit.
Por çështja është pikërisht se rreziku nuk është plotësisht jashtë kontrollit tonë. Vendimet e përditshme – çfarë hamë, sa lëvizim dhe nëse pimë duhan – mund të bëjnë vërtet një ndryshim.
