Më pak dritë, ndryshimi i rutinës dhe ritmit të gjumit mund të ndikojnë në tension, energji dhe humor, sidomos te personat e ndjeshëm ndaj ndryshimeve sezonale
Për disa njerëz, ardhja e vjeshtës nënkupton temperatura më të këndshme dhe rikthim në rutinë, ndërsa për të tjerë sjell më shumë tension, lodhje dhe humor të dobët.
Shprehja “ankthi i vjeshtës” përdoret kur shqetësime të tilla përsëriten pas përfundimit të verës, por nuk përbën diagnozë zyrtare mjekësore. Është e rëndësishme të dallohet nga çrregullimi afektiv sezonal, një formë depresioni me model sezonal.
Me shkurtimin e ditëve marrim më pak dritë natyrore, ndryshojmë rutinën dhe kalojmë më shumë kohë brenda. Këto ndryshime mund të ndikojnë në gjumë, energji dhe humor, veçanërisht te personat e ndjeshëm ndaj ndryshimeve sezonale.
Instituti Kombëtar i Shëndetit Mendor në SHBA thekson se ndryshimet në sasinë e dritës së ditës mund të ndikojnë në sistemet e lidhura me serotoninën, melatoninën dhe ritmin cirkadian.
Vjeshta sjell edhe kthimin te detyrimet pas një periudhe më të lirshme verore. Fillimi i vitit shkollor ose akademik, ritmi më intensiv në punë dhe afrimi i festave mund të krijojnë ndjenjë presioni ose mbingarkese.
Disa njerëz mund të mendojnë edhe për gjërat që nuk i kanë realizuar gjatë verës, ndaj ankthit mund t’i shtohen zhgënjimi ose ndjenja se koha po kalon tepër shpejt.
Ankthi i vjeshtës dhe depresioni sezonal nuk janë e njëjta gjë
Ankthi i vjeshtës përshkruan më shumë një përvojë subjektive me nervozizëm, shqetësim ose rënie humori. Ndërsa çrregullimi afektiv sezonal është një formë depresioni që përsëritet në periudha të caktuara të vitit.
Në variantin dimëror, simptomat zakonisht shfaqen në fund të vjeshtës ose gjatë dimrit dhe tërhiqen në pranverë apo verë.
Mund të shfaqen humor i trishtuar, humbje e interesimit për aktivitetet e zakonshme, mungesë energjie, vështirësi në përqendrim, nevojë e shtuar për gjumë, rritje e oreksit dhe tërheqje nga jeta shoqërore.
Një tregues i rëndësishëm është përsëritja e simptomave në të njëjtën periudhë të vitit. Nëse ato zgjasin të paktën dy javë dhe ndikojnë në punë, marrëdhënie ose funksionimin e përditshëm, duhet kërkuar vlerësim profesional.
Më pak dritë mund të ndikojë në gjumë dhe humor
Drita ndihmon organizmin të sinkronizojë orën biologjike me ritmin ditë-natë. Kur ditët shkurtohen, te disa persona mund të ndryshojë ritmi cirkadian dhe modeli i gjumit.
Prandaj mund të ndihmojë kalimi i më shumë kohe jashtë gjatë ditës, veçanërisht në mëngjes. Aktiviteti fizik, një ritëm i qëndrueshëm i gjumit dhe rutina e përditshme mund të ndikojnë pozitivisht në energji dhe humor.
Megjithatë, këto masa nuk duhet të konsiderohen zëvendësim i trajtimit kur simptomat e depresionit ose ankthit janë të theksuara.
Një studim klinik i randomizuar përfshiu 177 persona me çrregullim afektiv sezonal. Një grup iu nënshtrua terapisë kognitive-bihejviorale të përshtatur për depresionin sezonal, ndërsa grupi tjetër përdori terapi me dritë prej 10.000 luksësh.
Pas trajtimit, të dyja metodat sollën përmirësim të ngjashëm. Por gjatë dimrit të dytë, depresioni u përsërit te 27,3 për qind e pjesëmarrësve që kishin marrë terapi kognitive-bihejviorale dhe te 45,6 për qind e atyre që kishin përdorur terapi me dritë.
Rezultatet lidhen me persona me diagnozë të çrregullimit afektiv sezonal dhe nuk duhen përgjithësuar te çdo rënie e lehtë e humorit gjatë vjeshtës.
Mund të ndihmojë ekspozimi ndaj dritës natyrore, aktiviteti fizik dhe ruajtja e një orari të qëndrueshëm të gjumit. Kafeina në mbrëmje, dremitjet e gjata dhe ekranet para gjumit mund ta vështirësojnë fjetjen.
Po ashtu, në vend që vjeshta të lidhet automatikisht me të ftohtin dhe kufizimet, mund të planifikohen shëtitje, takime me miq dhe aktivitete që sjellin kënaqësi.
Nëse humori përkeqësohet dukshëm, humbet interesimi për jetën e përditshme ose simptomat zgjasin për javë, duhet kërkuar ndihmë profesionale.
Mendimet për vetëlëndim ose vetëvrasje kërkojnë ndihmë të menjëhershme profesionale. /Telegrafi/
