“Ndryshimi i klimës po i bën stuhitë më intensive, të rrezikshme, po i ndryshon drejtimet e tyre dhe po i vë gjithnjë e më shumë njerëz në kontakt me to”, sipas WorldRiskReport të kohëve të fundit.
Stuhitë shkaktojnë dëmin më të madh ekonomik nga çdo ngjarje ekstreme natyrore, zbulon raporti, me ekonomitë më të varfra që goditen në mënyrë disproporcionale më shumë se vendet e pasura të industrializuara.
Ato gjithashtu renditen të tretat për sa i përket viktimave, pas tërmeteve dhe temperaturave ekstreme të nxehta ose të ftohta, shkruajnë mediat e huaja, përcjell Telegrafi.
A po i përkeqëson ndryshimi i klimës, stuhitë?
Raporti vjetor, nga aleanca gjermane e OJQ-ve “Bündnis Entwicklung Hilft” dhe “Institute for International Law of Peace and Armed Conflict (IFHV)” në Universitetin Ruhr të Bochum, u përqendrua këtë vit te stuhitë si një nga rreziqet natyrore më të zakonshme dhe shkatërruese në të gjithë botën.
“Po shohim një rritje në përqindjen e stuhive më të fuqishme”, thotë Dr. Friederike Otto, shkencëtare e klimës dhe bashkëthemeluese e World Weather Attribution (WWA), e cila është intervistuar në raport.
Ajo thekson se ndryshimi i klimës i shkaktuar nga njeriu, që rezulton nga djegia e lëndëve djegëse fosile, është fajtor, me gazrat serrë që ngrohin atmosferën dhe oqeanet.
“Kur një ciklon tropikal zhvillohet në këto kushte më të ngrohta, ai ka qasje në më shumë energji, duke rritur intensitetin e shpejtësisë së erës dhe reshjeve të shoqëruara me të”, vë në pah Dr. Otto.
Të nxitura nga uji i ngrohtë i oqeanit, ciklonet tropikale po përhapen në rajone që më parë nuk kishin stuhi, duke u zhvendosur drejt poleve – siç u pa kur Uragani Ofelia goditi Gadishullin Iberik dhe Irlandën në vitin 2017.
Temperaturat më të ngrohta të oqeanit po e bëjnë gjithashtu intensifikimin e shpejtë të stuhive më të zakonshëm, duke e bërë më të vështirë zbatimin e paralajmërimeve, thotë raporti.
Siç theksohet më tej, rritja e temperaturave jo vetëm që po i bën stuhitë më shkatërruese, por po shton edhe rreziqe të reja, siç është rritja e rrezikut të përmbytjeve, erozionit dhe rrëshqitjeve të dheut në zonat bregdetare për shkak të rritjes së nivelit të detit.
Cilat vende janë më të rrezikuara nga stuhitë?
Vetëm 10 vende mbajnë barrën kryesore të ekspozimit global ndaj stuhive: Filipinet, Meksika, Madagaskari, Mauriciusi, Japonia, Kina, Mikronezia, SHBA-ja, Koreja e Jugut dhe Australia; kjo sipas Indeksit të Rrezikut nga Stuhitë të raportit, i cili vlerësoi 193 vende.
Dhe vetëm dy vende evropiane bëjnë pjesë në 100 vendet më të rrezikuara për sa i përket ekspozimit fizik dhe cenueshmërisë shoqërore: Portugalia (vendi i 69-të) dhe Ukraina (vendi i 96-të).
Megjithatë, ndërsa ciklonet tropikale janë të rralla në Evropë, ciklonet ekstra-tropikale janë më të zakonshme.
Këto formohen mbi det, por janë shumë më të dobëta.
Sidoqoftë, ato ndikojnë në motin mbi tokë.
“Veçanërisht në Evropën Veriore, ne shohim një rritje të numrit të këtyre stuhive, çka do të thotë se dimrat janë bërë shumë më të lagësht”, thotë Dr. Otto.
Rreziku nga stuhitë është i shpërndarë në mënyrë të pabarabartë, ku qytetet bregdetare dhe ishujt janë më të cenueshmit.
“Qytete si Nju-Jorku dhe Bostoni, apo Pekini dhe Tokio, do të përballen me ciklone tropikale në të ardhmen”, paralajmëron Dr. Otto.
Siç theksohet më tej, Indeksi më i gjerë i Rrezikut Botëror (World Risk Index), i cili mat rrezikun e përgjithshëm nga të gjitha fatkeqësitë natyrore, përfshin 13 vende evropiane në 100 vendet e para, ku Turqia është e vetmja në 50 vendet e para, në vendin e 38-të.
Gjithashtu, në 100 vendet e para bëjnë pjesë Italia (51), Greqia (56), Spanja (58), Franca (78), Shqipëria (81), Polonia (82), Portugalia (86), Mbretëria e Bashkuar (89), Kroacia (92), Belgjika (94), Holanda (96) dhe Gjermania (99).
Rëndësia – dhe kufizimet – e sistemeve të paralajmërimit të hershëm
“Rëndësia e së ardhmes [lidhur me stuhitë] nuk qëndron vetëm te intensiteti i tyre fizik, por edhe te mënyra se si shoqëritë përshtaten, përmes infrastrukturës rezistente, parashikimeve të përmirësuara, sistemeve të paralajmërimit të hershëm dhe përpjekjeve për zbutjen e ndikimeve klimatike”, thotë Dr. Otto.
Andaj, për të qenë efektive, paralajmërimet duhet të formulohen qartë, të arrijnë te grupet e margjinalizuara dhe të marrin parasysh familjet që kanë nevojë për ndihmë aktive për t’u evakuuar.
“Sistemet e paralajmërimit për stuhitë duhet të zvogëlojnë cenueshmërinë, jo vetëm të gjurmojnë rreziqet”, thuhet në raport, duke nxitur përdorimin e Sistemeve të Paralajmërimit për të Gjitha Vulnerabilitetet (AVWS), të cilat “marrin në konsideratë të gjitha rreziqet, të gjitha shkallët kohore dhe të gjithë njerëzit”.
Këto mund të marrin në konsideratë gjithçka, nga lëvizshmëria e reduktuar për shkaqe të ndryshme, deri te rreziku i leximit të gabuar të hartës.
Raporti gjithashtu thekson se sistemet e paralajmërimit zakonisht përqendrohen te era – duke anashkaluar rreziqet më të mëdha për jetën: përmbytjet dhe valët e stuhive.
Ndërsa stuhitë shpesh fitojnë forcë të papritur pranë bregdetit, këto mund të jenë të vështira për t’u parashikuar.
Veç kësaj, përdorimi i sistemeve të paralajmërimit të hershëm për shumë rreziqe (MHEWS), të cilat marrin në konsideratë temperaturën e ajrit, llojin e reshjeve, sasinë e reshjeve, shpejtësinë e erës, drejtimin e erës, akullin, rrufetë dhe tornadot, mund të ndihmojë gjithashtu.
Si tjetër mund të përgatiten vendet për stuhi më intensive?
Ndërsa mbrojtjet shtetërore, në të gjithë vendin, janë thelbësore në zvogëlimin e shkatërrimit nga stuhitë, përgatitja e bazuar në komunitet për fatkeqësitë ndihmon në mbushjen e boshllëqeve – për shembull kur njerëzit nuk kanë qasje në radio ose telefon celular.
Dhe për fund, sigurimi gjithashtu mund të luajë një rol vendimtar në pasojat e tyre. /Telegrafi/
