Marrëveshja e tregtisë mes Bashkimit Evropian dhe Kanadasë është në fuqi përkohësisht prej vitit 2017, por ende nuk është ratifikuar nga të gjitha vendet anëtare.
Bëhet fjalë për CETA-n, marrëveshjen gjithëpërfshirëse ekonomike dhe tregtare mes BE-së dhe Kanadasë, e cila u nënshkrua në vitin 2016 pas shtatë vitesh negociatash.
Marrëveshja hyri në zbatim të përkohshëm në vitin 2017 dhe hoqi tarifat për rreth 98% të mallrave që tregtohen mes BE-së dhe Kanadasë, transmeton Telegrafi.
Megjithatë, pothuajse një dekadë pas nënshkrimit, procesi nuk ka përfunduar. Dhjetë vende të BE-së ende nuk e kanë ratifikuar CETA-n: Belgjika, Bullgaria, Qiproja, Franca, Greqia, Hungaria, Irlanda, Italia, Polonia dhe Sllovenia.
Kjo situatë është bërë edhe më e dukshme pas njoftimit të fundit për një partneritet të ri dhe më të thellë mes BE-së dhe Kanadasë.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, tha se BE-ja synon të kalojë “nga CETA drejt një Aleance për të Ardhmen”, me synim krijimin e një hapësire të përbashkët për prosperitet dhe siguri ekonomike.
CETA ka hequr pjesën më të madhe të tarifave doganore mes dy palëve dhe ka hapur më tej tregun kanadez për kompanitë evropiane në sektorë si shërbimet financiare, telekomunikacioni dhe transporti.
Sipas Komisionit Evropian, tregtia dypalëshe e mallrave dhe shërbimeve mes BE-së dhe Kanadasë u rrit me 80% në vitin 2025 krahasuar me vitin 2016, duke arritur në rreth 130 miliardë euro, nga 72.1 miliardë euro në vitin e nënshkrimit të marrëveshjes.
BE-ja ka aktualisht një suficit tregtar prej rreth 16 miliardë eurosh në mallra dhe 9.7 miliardë eurosh në shërbime.
Marrëveshja prek edhe sektorin bujqësor. Ajo mbron në Kanada 143 produkte evropiane me tregues gjeografikë, duke synuar të parandalojë imitimin e tyre.
CETA përcakton gjithashtu kuota për disa produkte: deri në 32 mijë tonë djathë evropian mund të eksportohen çdo vit në Kanada, ndërsa Kanadaja ka kuota prej 50 mijë tonësh për mishin e viçit dhe 80 mijë tonësh për mishin e derrit drejt BE-së.
Marrëveshja ndalon gjithashtu importin e produkteve kanadeze që përmbajnë substanca të ndaluara në BE, përfshirë hormonet e rritjes.
Megjithatë, kuota për mishin e viçit është shfrytëzuar shumë pak. Sipas një vlerësimi të Komisionit Evropian, vetëm 3% e kuotës u përdorën gjatë periudhës 2021–2023, kryesisht për shkak të rregullave të BE-së për sigurinë ushqimore dhe standardet sanitare, të cilat rrisin kostot për prodhuesit kanadezë.
Pse disa vende të BE-së kundërshtojnë CETA-n?
Rezistenca ndaj marrëveshjes lidhet kryesisht me standardet ushqimore, mbrojtjen e mjedisit dhe konkurrencën në bujqësi.
Disa fermerë evropianë kanë shprehur shqetësimin se produktet kanadeze mund të krijojnë konkurrencë të padrejtë, pasi disa prej rregullave të prodhimit në Kanada konsiderohen më pak të rrepta se standardet e BE-së.
Një tjetër pikë e debatueshme ka qenë mekanizmi i zgjidhjes së mosmarrëveshjeve mes investitorëve dhe shteteve.
Sistemi fillestar, i njohur si ISDS, u lejonte kompanive të kërkonin kompensim përpara një tribunali arbitrazhi nëse konsideronin se një vendim i qeverisë i diskriminonte dhe dëmtonte interesat e tyre ekonomike.
Kritikët argumentuan se ky mekanizëm mund t’u jepte kompanive shumë ndikim ndaj politikave publike.
Për këtë arsye, BE-ja dhe Kanadaja e zëvendësuan mekanizmin me një Sistem Gjykate Investimesh, me gjyqtarë të përhershëm dhe mundësi apelimi.
Në marrëveshje janë përfshirë gjithashtu garanci për të drejtën e qeverive për të miratuar politika që mbrojnë shëndetin publik, sigurinë, mjedisin dhe mbrojtjen sociale.
Megjithatë, kundërshtarët e CETA-s vazhdojnë të argumentojnë se këto mekanizma mbrojtës nuk janë të mjaftueshëm.
Për momentin, nuk ka një afat të qartë për përfundimin e ratifikimit në të gjitha vendet e BE-së.
Në Francë, Senati e rrëzoi marrëveshjen në vitin 2024. Më pas qeveria vendosi të mos e dërgonte atë në Asamblenë Kombëtare, nga frika se mund të përballej me një tjetër votë kundër.
Edhe në Poloni procesi është i ngrirë. Në Itali, CETA është bllokuar që nga viti 2018, kur qeveria kundërshtoi marrëveshjen duke argumentuar se produktet italiane me tregues gjeografikë nuk ishin mbrojtur sa duhet.
Eurodeputeti italian Carlo Fidanza, nga partia Vëllezërit e Italisë, ka deklaruar së fundmi se ka pak gjasa që marrëveshja të dërgohet në parlament para zgjedhjeve të dhjetorit 2027.
Kështu, ndërsa BE-ja dhe Kanadaja po flasin për një partneritet edhe më të thellë ekonomik dhe strategjik, CETA mbetet ende një marrëveshje e zbatuar pjesërisht, por jo e ratifikuar plotësisht nga të gjitha vendet anëtare të BE-së. /Telegrafi/
