Një ndalim i ri për mbajtjen e shamisë islame në shkollat austriake ka rikthyer në qendër të vëmendjes debatin mbi lirinë fetare, të drejtat e fëmijëve dhe presionin familjar.
Që nga fillimi i vitit të ri shkollor, më 1 shtator, vajzat nën moshën 14 vjeç në Austri nuk lejohen të mbajnë në shkollë shami që “mbulon kokën në përputhje me traditat islame”.
Përfaqësuesit e mësuesve thonë se rregulli i ri është zbatuar përgjithësisht në mënyrë të qetë dhe me respekt. Megjithatë, disa shkolla kanë raportuar konflikte dhe, në raste të caktuara, edhe reagime agresive.
Ndalimi ishte i debatueshëm që përpara se të hynte në fuqi, pasi kritikët ngritën pikëpyetje mbi përputhshmërinë e tij me lirinë e fesë dhe parimin e barazisë, transmeton Telegrafi.
Në vitin 2020, Gjykata Kushtetuese e Austrisë e rrëzoi një ndalim të mëparshëm të shamisë. Ligji i atëhershëm ndalonte nxënëset e shkollave fillore të mbanin veshje fetare ose ideologjike që mbulonin kokën, deri në përfundim të vitit shkollor kur ato mbushnin 10 vjeç.
Gjykata arriti në përfundimin se rregullorja cenonte parimin e barazisë dhe lirinë fetare, duke argumentuar se në praktikë ajo synonte kryesisht shaminë “islame”.
Ligji i ri ndryshon kryesisht përmes rritjes së kufirit të moshës, duke e shtrirë ndalimin deri në moshën 14 vjeç.
Qeveria austriake argumenton se qëllimi kryesor është mbrojtja e zhvillimit të fëmijëve dhe e lirisë së tyre për të formuar personalitetin, duke pretenduar se vajzat duhet të mbrohen nga presioni i mundshëm familjar apo shoqëror për të mbajtur shami.
Megjithatë, Gjykata Kushtetuese ende nuk ka vendosur nëse ky arsyetim i ri dhe mënyra se si është hartuar ndalimi i përgjigjen shqetësimeve kushtetuese të ngritura më parë.
Për momentin, zbatimi i ligjit u është besuar shkollave dhe mësuesve. Nëse një mësues konstaton se një nxënëse po mban shaminë e ndaluar, hapi i parë është t’i kërkojë asaj ta heqë. Nëse nxënësja refuzon, zhvillohen diskutime të mëtejshme dhe, nëse është e nevojshme, përfshihet autoriteti arsimor.
Vetëm në fazat e mëvonshme mund të nisë procedura për vendosjen e sanksioneve administrative.
Në rast të shkeljeve të përsëritura, procesi mund të kalojë në disa etapa, ndërsa prindërit ose kujdestarët ligjorë mund të përballen me gjoba nga 150 deri në 800 euro, nëse shamia vazhdon të mbahet pavarësisht kërkesës për ta hequr.
Përfaqësuesit e sindikatës së mësuesve kanë kritikuar detyrimin për të raportuar shkeljet, duke paralajmëruar se kjo mund t’i vendosë mësuesit në një rol mbikëqyrës që shkon përtej detyrës së tyre arsimore.
Debati është zgjeruar edhe te rastet e mundshme të kërcënimeve dhe refuzimit të vajzave për të ndjekur mësimin.
Qeveria austriake kishte paralajmëruar edhe para miratimit të ligjit për raste në të cilat vajzat apo gratë mund të jenë përballur me presion për të mbajtur ose hequr shaminë.
Ministrja e Integrimit, Claudia Plakolm, ka përmendur edhe raste kërcënimesh brenda familjeve.
Megjithatë, aktualisht nuk ekzistojnë statistika që të tregojnë se sa të shpeshta janë situata të tilla në shkollat austriake.
Edhe raportimet për nxënëse që nuk ndjekin fare mësimin, ose e ndjekin atë në mënyrë të parregullt për shkak të ndalimit, ende duhet të vlerësohen në mënyrë të plotë. Deri tani flitet për raste të izoluara të refuzimit dhe konflikteve.
Mbështetësit e ligjit argumentojnë se vajzat e kësaj moshe janë veçanërisht të varura nga familjet e tyre dhe për këtë arsye mund të jenë të ekspozuara ndaj presionit të konsiderueshëm social ose fetar.
Kritikët, nga ana tjetër, pyesin nëse një ndalim shtetëror mund ta forcojë realisht vetëvendosjen e vajzave. Sipas tyre, një vajzë që dëshiron të mbajë shami “me bindjen e saj” nuk mund ta zbatojë më këtë zgjedhje në shkollë për shkak të ndalimit.
Psikologia Christiane Spiel ka paralajmëruar gjithashtu për konflikte të mundshme besnikërie te fëmijët. Në një deklaratë për ORF, ajo vuri në dukje se një situatë ku prindërit kërkojnë mbajtjen e shamisë, ndërsa shkolla kërkon heqjen e saj, mund të krijojë një konflikt të fortë për fëmijën.
Përpara hyrjes në fuqi të ligjit, disa prindër tentuan ta kundërshtonin drejtpërdrejt atë në Gjykatën Kushtetuese.
Gjykata i hodhi poshtë kërkesat për arsye procedurale, pasi personat në fjalë ende nuk ishin prekur drejtpërdrejt nga ligji në atë moment.
Tashmë është paraqitur një kërkesë e re për rrëzimin e ligjit. Çështja kryesore pritet të jetë sërish raporti mes lirisë fetare dhe parimit të barazisë.
Gjykata do të duhet të shqyrtojë nëse mbrojtja e fëmijëve nga presioni fetar apo familjar mund të justifikojë një “ndërhyrje në lirinë e fesë”, si dhe nëse ndalimi i përgjithshëm i shamisë është i nevojshëm dhe proporcional për arritjen e këtij qëllimi.
Kështu, vendimi i ardhshëm i Gjykatës Kushtetuese mund të përcaktojë jo vetëm fatin e ligjit të ri, por edhe mënyrën se si Austria do të balancojë mbrojtjen e fëmijëve me të drejtën për lirinë e besimit.
