Derisa gjithçka shkon mirë, e theksojnë rolin dhe vendimet e tyre. Por kur diçka dështon, tregimi ndryshon: “nuk dija”, “nuk vendosa unë”, “mendova se gjithçka ishte në rregull”
Derisa gjithçka funksionon, disa njerëz me dëshirë theksojnë rolin, vendimet dhe meritat e tyre. Por sapo problemi bëhet i dukshëm dhe duhet shpjeguar se kush çfarë dinte dhe çfarë bëri, tregimi ndryshon. Papritur, ata “nuk ishin të informuar”, “nuk kishin marrë pjesë në vendimmarrje” ose “kishin menduar se gjithçka ishte në rregull”.
Pse për disa njerëz është kaq e vështirë të thonë thjesht: “Kam gabuar”?
Marrja e përgjegjësisë nuk nënkupton vetëm pranimin e një veprimi. Ajo do të thotë të pranosh pasojat e vendimeve të tua, të përpiqesh ta korrigjosh atë që mundesh dhe të përballosh mundësinë që të tjerët ta ndryshojnë mendimin për ty.
Pikërisht këtu lind vështirësia. Për dikë që e lidh fort vlerën personale me pozitën, autoritetin ose imazhin e të qenit i aftë, pranimi i një gabimi mund të ndihet si kërcënim. Në vend që të tregojë çfarë ka ndodhur, ai mund ta zvogëlojë rolin e vet, ta ndryshojë rrëfimin ose ta zhvendosë përgjegjësinë te dikush tjetër.
Kur “merita është e imja” shndërrohet në “nuk dija asgjë”
Në psikologji njihet ajo që quhet prirje vetëfavorizuese. Njerëzit kanë prirjen që sukseset t’ia atribuojnë më shpesh aftësive, dijes dhe përpjekjeve të tyre, ndërsa dështimet t’ua faturojnë rrethanave, njerëzve të tjerë ose informacionit që pretendojnë se nuk e kanë pasur.
Një meta-analizë e publikuar në Psychological Bulletin, e cila përfshiu 266 studime dhe 503 rezultate të pavarura, tregoi se kjo prirje është mjaft e përhapur, megjithëse ndryshon sipas moshës, kulturës dhe faktorëve të tjerë psikologjikë.
Kjo nuk do të thotë se çdo person që mbrohet është i pandershëm. Ndonjëherë dikush vërtet nuk i ka pasur të gjitha informacionet. Problemi lind kur fillon ta mohojë atë që ka ditur, ta zvogëlojë fuqinë e vet vendimmarrëse ose të paraqitet si vëzhgues i një situate ku ka qenë pjesëmarrës aktiv.
Pse është kaq e vështirë të pranohet gabimi
Pranimi i një gabimi mund të krijojë përplasje mes mënyrës si e shohim veten dhe asaj që kemi bërë.
Një person që e konsideron veten drejtues të aftë mund ta ketë të vështirë të pranojë se ka marrë një vendim të keq. Dikush që beson se e kontrollon mirë situatën mund ta fshehë problemin, sepse raportimi i tij do të nënkuptonte njëkohësisht pranimin se nuk ka arritur ta zgjidhë.
Sa më shumë reputacion, autoritet ose kohë të jetë investuar në një vendim, aq më i vështirë mund të bëhet pranimi i gabimit.
Atëherë shfaqen sjellje të tilla si mohimi i përgjegjësisë, “harresa” selektive, zvogëlimi i problemit, zhvendosja e fajit, ruajtja me çdo kusht e imazhit personal ose kërkimi i një personi që mund të shpallet fajtor, transmeton Telegrafi.
Termi gaslighting përdoret shpesh gabimisht për çdo shmangie përgjegjësie ose gënjeshtër.
Gaslighting-u është diçka më specifike: ndodh kur dikush përpiqet vazhdimisht ta ndryshojë ose mohojë realitetin dhe ta bëjë personin tjetër të dyshojë në kujtesën apo gjykimin e vet.
Fjali si “kjo nuk ka ndodhur kurrë”, “e ke kuptuar gabim” ose “unë nuk të kam thënë këtë”, edhe kur ekzistojnë prova për të kundërtën, mund të jenë pjesë e një sjelljeje të tillë.
Nëse dikush vetëm përpiqet ta mbrojë veten dhe ta zhvendosë fajin, më saktë është të flitet për shmangie të përgjegjësisë ose mohim.
Si të silleni me dikë që e ndryshon tregimin
Debati rreth asaj “çfarë lloj njeriu është” zakonisht nuk ndihmon. Shumë më e dobishme është të qëndroni te faktet.
Flisni vetëm për atë që keni parë ose dëgjuar vetë. Ruani email-et, mesazhet dhe marrëveshjet. Pas takimeve të rëndësishme, një përmbledhje e shkurtër me shkrim mund të shmangë shumë paqartësi më vonë.
Një fjali e thjeshtë si: “Mund të flas vetëm për atë që kam ditur dhe për ngjarjet ku kam qenë i pranishëm” mund t’ju mbrojë nga përfshirja në versione të ndryshme të së njëjtës histori.
Qëllimi nuk është ta poshtëroni dikë që ka gabuar, por të mos lejoni që faktet të zëvendësohen me versionin që i leverdis më shumë personit me më shumë pushtet.
Njerëzit që e pranojnë gabimin mund të humbin përkohësisht një pjesë të reputacionit, por shpesh ruajnë më shumë besim në afat të gjatë.
Të thuash: “Kam gabuar, kjo ishte pjesa ime e përgjegjësisë dhe ja çfarë do të bëj për ta korrigjuar” nuk është shenjë paaftësie. Përkundrazi, tregon pjekuri dhe aftësi për të mësuar.
Ikja nga përgjegjësia mund ta mbrojë përkohësisht pozitën e dikujt. Por kur njerëzit kuptojnë se në rast problemi secili mund të shpallet fajtor, humbet ajo pa të cilën asnjë marrëdhënie dhe asnjë kolektiv nuk funksionon gjatë: besimi. /Telegrafi/
