Më 1 tetor 1996, Arsene Wenger u bë zyrtarisht trajner i Arsenalit. Edhe pse ishte prezantuar para mediave disa ditë më herët dhe ndeshjen e parë do ta drejtonte vetëm më 12 tetor, në fitoren 2-0 ndaj Blackburnit, kjo datë shënoi fillimin e një prej epokave më të rëndësishme në futbollin anglez.
30 vjet më vonë, një prej qëndrimeve më të hershme të Wengerit është rikthyer në qendër të debatit për Manchester Cityn dhe rregullat financiare në futboll.
Në korrik të vitit 2011, Wenger kishte vënë në pikëpyetje marrëveshjen e re të sponsorizimit mes Manchester Cityt dhe Etihad Airways. Kontrata 10-vjeçare, e raportuar në atë kohë me vlerë rreth 400 milionë funte, përfshinte sponsorimin e fanellës, të drejtat e emërtimit të stadiumit dhe marrëveshje të tjera që lidhej me zhvillimin e kampusit të klubit.
Marrëveshja u bë menjëherë e diskutueshme, pasi Etihad ishte një kompani ajrore në pronësi të shtetit të Abu Dhabit, ndërsa City ishte në pronësi të Sheikh Mansour, anëtar i rëndësishëm i familjes sunduese të Abu Dhabit.
Wenger nuk pretendonte se kishte dokumente sekrete apo se kishte zbuluar ndonjë mashtrim të caktuar financiar. Shqetësimi i tij ishte më i gjerë: nëse një sponsor i lidhur me pronarin mund t’i vendoste një vlerë jashtëzakonisht të lartë një marrëveshjeje, atëherë rregullat e sapokrijuara të “fair play” financiar rrezikonin të humbnin kuptimin.
“Kjo ngre pyetjen reale për besueshmërinë e fair play-t financiar. Nëse fair play financiar do të ketë një shans, sponsorizimi duhet të jetë me vlerën e tregut. Nuk mund të jetë dyfish, trefish apo katërfish më i lartë”, kishte thënë Wenger.
Kur marrëveshja e Cityt u krahasua me kontratën afatgjatë të Arsenalit me Emirates, Wenger dha edhe deklaratën që bëri bujë në atë kohë.
“Ne duhet të kemi bërë një marrëveshje shumë të keqe”, kishte deklaruar me ironi francezi.
Manchester City e kishte cilësuar ndërhyrjen e tij si “të pabazuar dhe të keqardhshme”.
Por pas shakasë fshihej një pyetje serioze rregullatore. Rregullat e UEFA-s për fair play financiar synonin që shpenzimet e klubeve të lidheshin me të ardhurat që ato mund të gjeneronin. Qëllimi ishte të kufizohej mundësia që pronarët të financonin humbje të mëdha dhe të ndryshonin fuqinë e një klubi vetëm përmes injektimeve të pakufizuara të kapitalit.
Sponsorizimi, megjithatë, mund të funksionojë në të dyja drejtimet. Mund të jetë një e ardhur reale komerciale, e përcaktuar nga madhësia e audiencës dhe vlera e markës së klubit. Por mund të shndërrohet edhe në një mënyrë përmes së cilës paratë e pronarit paraqiten si të ardhura të jashtme.
Pikërisht këtu qëndronte shqetësimi i Wengerit. Ai nuk po ankohej thjesht se City kishte më shumë para se Arsenali. Pyetja e tij ishte nëse një sistem që bazohej në të ardhurat “natyrale” të klubeve mund të funksiononte nëse marrëveshjet komerciale me palë të lidhura do të mund të përcaktonin vetë vlerën e tyre.
Arsenali në atë periudhë kishte zgjedhur një model të bazuar në vetëqëndrueshmëri, të ardhurat nga ndeshjet, zhvillimin e lojtarëve dhe kontrollin e pagave. Ndërkohë, City po ndiqte një rrugë krejt tjetër, duke u rritur me shpejtësi përmes investimeve të mëdha të mbështetura nga pronari.
Wenger besonte se Arsenali po pranonte kufizime të dhimbshme për t’iu përshtatur rregullave të reja. Nëse ato rregulla mund të anashkaloheshin, atëherë sakrifica e Arsenalit do të kishte qenë e kotë.
Çfarë ndodhi më pas? City nuk mbeti thjesht jashtë vëmendjes së autoriteteve. UEFA e hetoi klubin dhe në vitin 2014 vendosi kufizime financiare ndaj tij.
Në vitin 2020, UEFA e përjashtoi Cityn nga garat evropiane për dy sezone, pasi arriti në përfundimin se klubi kishte mbivlerësuar të ardhurat nga sponsorizimet. Gjykata e Arbitrazhit Sportiv më vonë e rrëzoi përjashtimin, duke konstatuar se disa prej shkeljeve të pretenduara nuk ishin provuar, ndërsa disa të tjera ishin parashkruar. Megjithatë, gjykata la në fuqi një gjobë për mosbashkëpunimin e Cityt me hetimin.
Wenger vazhdoi të mbante të njëjtin qëndrim. Në vitin 2020 ai deklaroi se klubet që përpiqeshin t’i anashkalonin rregullat duhej të ndëshkoheshin dhe se besueshmëria e sportit varej nga respektimi i tyre.
Megjithatë, me kalimin e viteve, edhe mendimi i tij evoluoi. Në vitin 2017, Wenger ishte bërë aq skeptik për mundësinë e zbatimit efektiv të fair play-t financiar, sa sugjeroi që rregullat të hiqeshin fare, në vend që të ekzistonin rregulla me shumë hapësira për t’u anashkaluar.
Thelbi i zhgënjimit të tij ishte i njëjtë: një rregull që nuk zbatohet në mënyrë efektive mund të jetë më problematik sesa një sistem plotësisht liberal.
Pse komentet e vitit 2011 janë të rëndësishme sot? Çështja moderne e Manchester Cityt është shumë më e gjerë sesa debati i atëhershëm për vlerën e marrëveshjes me Etihad.
Një komision i pavarur i Premierligës e ka shpallur Cityn fajtor për shkelje të shumta financiare përgjatë një periudhe nëntëvjeçare, përfshirë pretendime për marrëveshje fiktive që synonin të frynin të ardhurat dhe të ulnin kostot. City i ka mohuar shkeljet dhe ka vijuar procesin e apelimit, ndërsa çështja e sanksioneve mbetet e hapur.
Megjithatë, duhet bërë një dallim i rëndësishëm: komentet e Wengerit të vitit 2011 nuk mund të konsiderohen si provë se të gjitha akuzat e mëvonshme ndaj Cityt janë të sakta. Ai nuk kishte qasje në korrespondencën e brendshme, dokumentet financiare apo dëshmitë që janë shqyrtuar më vonë nga autoritetet.
Ajo që Wenger kishte identifikuar ishte pika e dobët e sistemit. Besueshmëria e fair play-t financiar do të varej nga aftësia e autoriteteve për të përcaktuar nëse sponsorizimet kishin vërtet vlerën e deklaruar, për të zbuluar ndikimin e palëve të lidhura dhe për të zbatuar rregullat ndaj klubeve me struktura të komplikuara pronësie dhe burime të mëdha financiare.
Dhe pikërisht kjo çështje është bërë një prej betejave më të mëdha të futbollit anglez në epokën moderne.
Debati nuk ishte vetëm teknik. Rritja e Manchester Cityt ndryshoi edhe ambientin konkurrues në të cilin Wenger po përpiqej të ndërtonte sërish Arsenalin.
Emmanuel Adebayor, Kolo Toure, Gael Clichy, Samir Nasri dhe Bacary Sagna u larguan nga Arsenali për t’iu bashkuar Cityt gjatë periudhës së Wengerit.
City nuk po shpenzonte vetëm më shumë para. Klubi po merrte lojtarë të etablurar nga një rival direkt dhe po i përdorte për ta zëvendësuar pikërisht atë rival në majat e futbollit anglez.
Kjo i jepte Wengerit padyshim një interes personal dhe konkurrues në këtë çështje, por nuk e eliminonte pyetjen që ai kishte ngritur.
Arsenali mund ta shihte se vlera e sponsorizimeve nuk ishte më thjesht një çështje kontabiliteti. Ajo ndikonte në buxhetet për transferime, paga, thellësinë e skuadrës dhe, në fund, pozicionin e klubeve në kampionat.
Wenger e kuptonte gjithashtu dobësinë politike të rregullave. UEFA mund të vendoste rregulla për bilancin financiar, por besueshmëria e tyre varej nga zbatimi ndaj klubeve me avokatë të nivelit të lartë, struktura ndërkombëtare pronësie dhe rëndësi të madhe për transmetuesit dhe garat.
Pikërisht për këtë arsye, sfida e Wengerit ndaj presidentit të atëhershëm të UEFA-s, Michel Platini, ishte e drejtpërdrejtë: hetoni marrëveshjen ose pranoni se rregulli nuk ka autoritet real.
Gjetjet e komisionit të Premierligës kanë ngjashmëri të dukshme me shqetësimin që Wenger kishte ngritur në vitin 2011, veçanërisht rreth mënyrës se si të ardhurat komerciale të lidhura me pronarin mund të ndikojnë në pasqyrën financiare të një klubi.
Por çështja ligjore e Cityt mbetet e hapur dhe marrëveshja e vitit 2011 nuk mund të barazohet automatikisht me çdo marrëveshje që është shqyrtuar në proceset e mëvonshme.
Një gjë është e qartë: pyetja që Wenger ngriti në vitin 2011 nuk u zhduk.
Ajo u shndërrua në një prej debateve kryesore mbi mënyrën se si duhet të funksionojë rregullimi financiar në futbollin modern.
Wenger mbërriti në Angli në vitin 1996 si një trajner i huaj, metodat e të cilit shiheshin me dyshim. Gjatë 22 viteve në Arsenal, ai u shndërrua në një prej figurave më të rëndësishme të futbollit anglez, por ruajti instinktin për të identifikuar ndryshimet përpara se futbolli anglez të ishte gati t’i pranonte.
Në përvjetorin e 30-të të ditës kur nisi zyrtarisht epoka e tij te Arsenali, një prej kujtimeve më të rëndësishme të Wengerit nuk është ndonjë trofe apo debat në vijën anësore./Telegrafi/
