Donald Trumpi e ka refuzuar propozimin e fundit të Iranit për t’i dhënë fund konfliktit dhe për të rihapur Ngushticën e Hormuzit; sipas ekspertëve, presidenti amerikan beson se Uashingtoni ka më shumë për të fituar duke pritur sesa duke pranuar kushtet e Teheranit në këtë moment.
“Unë e refuzoj propozimin e tyre”, u tha Trumpi gazetarëve të shtunën, duke argumentuar se Irani kërkon një marrëveshje sepse po “humbet keqazi”, transmeton Telegrafi.
“Ata duan të bëjnë një marrëveshje dhe mendoj se kjo është në rregull. Edhe unë do të doja të bëja një marrëveshje. Por ajo marrëveshje nuk do të ishte e pranueshme”, tha Trumpi.
Të dielën, ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha se Teherani e kishte parë reagimin fillestar të Trumpit ndaj propozimit të tij, por ende nuk kishte marrë një përgjigje përmes ndërmjetësve.
Në përpjekjet e fundit diplomatike, Katari ka luajtur një rol ndërmjetësues në bisedimet midis Iranit dhe SHBA-së, në margjinat e takimit të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara në Nju Jork.
Propozimi shtatëditor i Iranit përfshinte heqjen e bllokadës detare të Uashingtonit ndaj porteve iraniane, heqjen e sanksioneve për shitjen e naftës iraniane, zhbllokimin e aseteve iraniane të ngrira (të vlerësuara në 12 miliardë dollarë) dhe respektimin e një armëpushimi më të gjerë rajonal, përfshirë Libanin dhe Jemenin.
Më pas, Irani do të rihapte Ngushticën e Hormuzit dhe do të fillonte negociatat me Uashingtonin për një marrëveshje përfundimtare.
Propozimet e fundit janë të ngjashme me memorandumin e mirëkuptimit (MoU) të muajit qershor, të nënshkruar nga të dyja vendet.
Megjithatë, memorandumi dështoi muajin e kaluar për shkak të mosmarrëveshjeve mbi kushtet e marrëveshjes, gjë që çoi në përshkallëzim të sulmeve, veçanërisht brenda dhe përreth Ngushticës së Hormuzit, e cila në thelb mbetet nën bllokadën iraniane.
Sipas ekspertëve, refuzimi i Trumpit sugjeron se, ndonëse të dyja palët vazhdojnë ta mbajnë publikisht derën hapur për diplomacinë, ato mbeten ende larg njëra-tjetrës sa i përket çështjes se kush duhet t’i bëjë lëshimet e para.
“Llogaritja e Trump-it duket mjaft e qartë. Ai beson se kombinimi i bllokadës detare dhe izolimit ekonomik po e shtrëngon Iranin aq fort, saqë propozimi i fundit i Teheranit është dëshmi dobësie dhe jo një ofertë që Uashingtoni duhet ta shfrytëzojë”, tha për Al Jazeera, Andreas Krieg, profesor i asociuar në King’s College London.
Argumenti i tij publik se Irani po “humbet rëndë” është i rëndësishëm, sepse sugjeron se ai mendon që koha po e përmirëson pozicionin negociues të SHBA-së, tha Krieg.
Një pjesë kyçe e llogaritjes së Trump-it duket se është besimi se presioni ekonomik ndaj Iranit nuk e ka arritur ende kulmin apo përfundimin e tij.
Administrata Trump e ka intensifikuar presionin ekonomik ndaj Teheranit, duke shtrënguar bllokadën detare, duke vendosur sanksione që synojnë të ardhurat nga nafta iraniane dhe duke kërcënuar me sanksione dytësore vendet që bëjnë biznes me Teheranin.
Javën e kaluar, SHBA-ja vendosi sanksione në sektorin e aviacionit ndaj Iranit, duke ndërprerë fluturimet. Kjo ndodhi disa javë pasi Sekretari i Thesarit i SHBA-së, Scott Bessent, njoftoi një fushatë presioni ekonomik kundër Iranit, duke premtuar se do të synonte interesat financiare të Teheranit në mbarë botën.
Richard Weitz, bashkëpunëtor i lartë jorezident në Kolegjin e Mbrojtjes të NATO-s, tha për Al Jazeera se Shtëpia e Bardhë mund të besojë se mund të “presë pak dhe të sigurojë kushte më të mira”.
Ekziston gjithashtu shqetësim në Uashington lidhur me renditjen e hapave të propozuar nga Irani, tha ai.
Prandaj, Weitz tha se Uashingtoni mund të jetë duke llogaritur se “presioni ekonomik me kalimin e kohës do ta shtyjë qeverinë iraniane të bëjë më shumë lëshime”.
“Kjo është ajo që ndodhi, mund të thuhet, një dekadë më parë, duke çuar në marrëveshjen bërthamore të Iranit të vitit 2015, pasi qeveria iraniane vendosi se duhej t’u jepte fund sanksioneve ekonomike në këmbim të lëshimeve lidhur me programin e saj bërthamor”, shtoi ai.
Prandaj, është e mundur që “të shohim të njëjtin lloj shkëmbimi në muajt e ardhshëm”.
Irani mund ta bëjë Trump-in të “paguajë”
Megjithatë, pritja për një marrëveshje mbart gjithashtu rrezik të konsiderueshëm politik për presidentin amerikan, thanë ekspertët, sepse Partia e tij Republikane mund t’i humbasë zgjedhjet e ndërmjetme të nëntorit.
Një sondazh i fundit i gushtit nga Reuters/Ipsos sugjeroi se 63 për qind e amerikanëve e kundërshtonin luftën SHBA-Izrael kundër Iranit, ndërsa 31 për qind e mbështetnin atë. Rritja e kostove të karburantit dhe transportit mund të shtojë gjithashtu shqetësimet më të gjera lidhur me koston e jetesës përpara zgjedhjeve.
Problemi për Trumpin është se koha nuk e shton presionin vetëm ndaj Iranit, tha Krieg.
“Rreziku qëndron te fakti se koha vepron në të dyja drejtimet,” vuri në dukje ai.
Ndërsa afrohen zgjedhjet e mesmandatit, Trumpi nuk dëshiron të duket sikur po heq bllokadën, po anulon sanksionet për naftën dhe po zhbllokon asetet iraniane vetëm për të rifituar qasjen në një rrugë ujore që vetë Irani e bllokoi, tha Krieg.
“Por çdo javë shtesë nënkupton gjithashtu çmime më të larta të energjisë, ekspozim të vazhdueshëm ushtarak dhe presion në rritje ndaj partnerëve të Gjirit”, shtoi ai.
Bllokimi faktik i Ngushticës së Hormuzit ka ndërprerë rrjedhat e naftës dhe gazit nga vendet e Gjirit, të cilat varen nga eksportet e energjisë për të financuar buxhetet e tyre.
Megjithatë, Irani mund të vendosë “ta bëjë Trumpin të paguajë për refuzimin e propozimit dhe për presionin e shtuar ekonomik që po përjeton vendi.
Partia Republikane nuk po ecën mirë në sondazhe dhe një sërë kandidatësh të saj po “distancohen” nga Trumpi, vuri në dukje ai.
Sondazhet treguan se republikanët mund të humbasin shumicën e tyre të ngushtë në Kongresin e SHBA-së.
Nuk janë vetëm iranianët ata që ndodhen nën presion të rëndë ekonomik për shkak të bllokadës detare amerikane dhe sanksioneve të vazhdueshme; “është edhe administrata e Trumpit”, tha Elmasry.
Pritja e Trumpit për më shumë lëshime nga Irani mund të ketë efekt të kundërt
Trumpi “dëshiron që Teherani ta rihapë Hormuzin pa e paguar Uashingtoni koston e plotë ekonomike dhe politike që po kërkon aktualisht Irani”, tha Krieg.
“Rreziku qëndron te fakti se ai po e ngatërron vuajtjen iraniane me gatishmërinë e Iranit për të kapitulluar. Këto nuk janë e njëjta gjë”, shtoi ai.
Irani padyshim që ndodhet nën presion. Krieg tha se sanksionet dhe bllokada po japin efekte të rënda (“po kafshojnë”), dhe pikërisht për këtë arsye Teherani ka nevojë për një marrëveshje.
Por presioni shtesë nuk sjell domosdoshmërisht lëshime shtesë. Në vend të kësaj, Irani mund t’ua rrisë kostot e konfliktit kundërshtarëve të tij, tha Krieg, përfshirë këtu veprimet në ngushticën e Hormuzit, ndaj infrastrukturës rajonale dhe potencialisht në Bab al-Mandeb, një tjetër ngushticë midis Jemenit dhe Bririt të Afrikës.
Javët e fundit, pesha strategjike e Bab al-Mandeb-it është rritur ndjeshëm, pasi rebelët Houthi – të cilët mbështeten nga Irani – zgjeruan kontrollin e tyre mbi vijën bregdetare të Jemenit në Detin e Kuq.
Ky përparim u ka dhënë në praktikë Houthi-ve qasje të pakufizuar në këtë kalim të ngushtë detar; një zhvillim shqetësues për transportin detar global, duke pasur parasysh historikun e grupit në shënjestrimin e anijeve – përfshirë ato të lidhura me Izraelin – në shenjë solidariteti me palestinezët në Gaza.
Houthi-t tashmë kanë shpallur një bllokadë detare ndaj anijeve saudite në Detin e Kuq, të cilin Riadi kishte filluar ta përdorte si rrugë alternative transporti krahas Hormuzit për eksportet e tij të naftës.
“Pra, kjo mund të kthehet kundër tyre. Trump mendon se ora e Iranit po ecën më shpejt se ajo e Amerikës. Teherani mendon të kundërtën: se Katari, Arabia Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe, tregjet globale të energjisë dhe, në fund të fundit, vetë Trump-i, kanë një tolerancë më të ulët ndaj ndërprerjeve të zgjatura sesa toleranca që ka Irani ndaj ndëshkimeve ekonomike”, paralajmëroi Krieg.
Ross Harrison, një bashkëpunëtor i lartë në Institutin e Lindjes së Mesme, i tha gjithashtu Al Jazeera-s se Teherani mund të jetë tani “më pak i shqetësuar se mos e tepron me qëndrimin e tij, sesa se mos e nënvlerëson atë”.
Sipas Harrison-it, Teherani e sheh tani rrezikun e përshkallëzimit si më pak të kushtueshëm sesa pranimin e diçkaje para kohe apo shfaqjen e gatishmërisë për kompromis, veçanërisht pas reagimit të Uashingtonit ndaj propozimit.
Në një intervistë për Al Jazeera-n të transmetuar të shtunën, presidenti iranian Masoud Pezeshkian tha se vendi i tij nuk u beson më negociatave me Uashingtonin, pasi gjatë raundeve të mëparshme të bisedimeve ndodhën sulme të cilat u pasuan nga sanksione.
“Ne nuk kemi besim te pala amerikane dhe nuk e dimë se mbi çfarë baze mund të arrihet një marrëveshje me të”, tha Pezeshkian.
Teherani po mbështetet “fuqimisht” te koha
Analisti Harrison, me bazë në SHBA, vuri në dukje se Teherani ndoshta “nuk u habit aspak” nga refuzimi i Trump-it dhe e shihte ofertën pjesërisht si një mënyrë për t’u treguar iranianëve dhe publikut amerikan se vendi mbeti i gatshëm për të negociuar.
Ekspertët thanë se Teherani e kupton që presidenti amerikan kërkon një rrugëdalje që mund ta paraqesë si fitore.
“Irani po mbështetet fuqimisht te koha… Strategjia e tij është ta mbajë presionin mjaftueshëm të lartë në mënyrë që ai përfundimisht të kthehet në negociata, ndërkohë që e bën atë rrugëdalje gjithnjë e më të kushtueshme”, tha Krieg.
“Llogaritja iraniane në thelb është: Mos ia jepni Trump-it marrëveshjen lirë, kur ai mund të ketë nevojë për të më dëshpërimisht pas disa javësh apo muajsh”, shtoi ai.
Harrison tha se oferta iraniane ishte një “gjest vullneti të mirë”, që synonte të demonstronte gatishmërinë e Iranit për të negociuar si para audiencës së brendshme, ashtu edhe para publikut amerikan.
Sipas Krieg-ut, “zgjatja” e konfliktit ishte “rezultati më i mundshëm”.
“Të dyja palët kanë nevojë për një marrëveshje, por aktualisht të dyja mendojnë se pritja do ta përmirësojë marrëveshjen që do të arrijnë përfundimisht”, shtoi ai. /Telegrafi/
