E lindur në Prishtinë dhe e rritur në Zvicër, autorja Shqipe Sylejmani e ka ndërtuar identitetin dhe krijimtarinë e saj mes dy botëve, duke e kthyer përvojën e diasporës në një pikënisje për të rrëfyer historinë, kulturën dhe kujtesën shqiptare.
Nga gazetaria dhe pasioni për rrëfimet e luftës, te letërsia si një mënyrë për të ruajtur dhe përcjellë historitë e trashëguara, Sylejmani e sheh shkrimin edhe si një urë lidhëse mes Kosovës, Shqipërisë dhe diasporës.
Në veprat dhe angazhimet e saj, ajo i rikthehet vazhdimisht çështjeve të identitetit, prejardhjes dhe kujtesës kolektive, me një vëmendje të veçantë ndaj brezit të ri shqiptar në diasporë.
Përmes letërsisë, por edhe përmes udhëtimeve dhe projekteve kulturore, ajo synon t’i afrojë të rinjtë me historitë dhe rrënjët e tyre, duke i prezantuar njëkohësisht kulturën shqiptare edhe para publikut zviceran e gjermanishtfolës.
Në këtë intervistë për Telegrafin, Shqipe Sylejmani rrëfen për ndikimin që pati rritja mes dy kulturave në formësimin e saj si autore, lidhjen me Kosovën dhe trashëgiminë shqiptare, kujtesën historike në diasporë, si dhe rëndësinë e gjuhës, letërsisë dhe bashkëpunimit mes diasporës dhe atdheut.
Telegrafi: Ju keni lindur në Prishtinë, por që nga mosha katër vjeçare jetoni në Zvicër. Si ka ndikuar kjo përvojë mes dy kulturave në mënyrën se si shkruani dhe në temat që trajtoni?
Sylejmani: Prejardhja dhe kultura jonë më kanë formësuar gjatë gjithë jetës sime. Jam rritur mes shkrimeve të gazetës “Rilindja” — ku dikur punonte babai im në Prishtinë dhe përmes së cilës mësova të lexoja — si dhe këngëve të lirisë të interpretuara nga Shkurte Fejza e Ilir Shaqiri dhe, natyrisht, anekdotave të bukura e plot mësime që janë përcjellë brez pas brezi. Gjatë viteve të para në Zvicër, merrnim pjesë rregulltisht në demonstrata për çlirimin e Kosovës dhe, edhe sot e kësaj dite, fjala “demokraci” më përlot.
Jam formësuar nga të gjitha këto ndikime, nga bukuria e kulturës sime dhe nga toka prej nga vij. Për mua, gjëja më e vlefshme që mund të bëja ishte t’i gërshetoja këto përvoja e rrëfime në letërsinë time — për t’u siguruar se nuk do ta harrojmë kurrë se çfarë do të thotë të jesh shqiptar: prej nga vijmë, si dhe historinë e nënat që na rritën si popull. Dhe pse e çmojmë kaq thellë këtë kulturë.
Telegrafi: Çfarë ju shtyu të kaloni nga gazetaria dhe komunikimi te letërsia dhe të ndërtoni rrugëtimin tuaj si autore?
Sylejmani: Gazetaria më ka magjepsur që kur isha vajzë e re. Pasi pashë mbulimin mediatik të Luftës së Kosovës, aspirova të bëhesha një ditë korrespondente lufte. Ajo ëndërr nuk ka vdekur – ndoshta do ta ndjek ende, edhe pse shpresoj më shumë që në të ardhmen të mos ketë më luftëra për të raportuar. Megjithatë, letërsia ka qenë gjithmonë një shoqëruese thelbësore në jetën time: dëgjoja histori të vjetra nga vendlindja, por nuk i gjeja kurrë të shkruara askund.
Për mua u bë një mision jetësor që, përmes letërsisë, ta ndaja me botën e gjerë atë që mësova për kulturën time. Në fund të fundit, këto histori shpesh gjejnë rrugën drejt zemrave të njerëzve që përndryshe nuk interesohen për politikën. Për më tepër, ishte e rëndësishme për mua t’i ofroja diasporës mundësinë për t’u njohur me kulturën tonë në atë gjuhë.
Telegrafi: Në veprat tuaja i riktheheni vazhdimisht historisë, identitetit dhe kujtesës shqiptare. Çfarë ju shtyn që këto tema t’i sillni te lexuesi i sotëm, veçanërisht te brezi i ri i diasporës?
Sylejmani: Besoj se në diasporë, shpeshherë e kuptojmë trashëgiminë tonë përmes këndvështrimit të vendit ku jetojmë tani. Në Zvicër, imazhi i shqiptarëve u dëmtua rëndë gjatë periudhës nga vitet ’90 deri në vitet 2010, i shoqëruar nga paragjykime të shumta negative. Fillimisht, unë mbaja një qëndrim shumë kritik ndaj prejardhjes sime, derisa një teze më bëri të kuptoja se këndvështrimi im ishte formësuar nga Zvicra. M’u desh të çlirohesha nga ai mentalitet, të udhëtoja vetë drejt vendeve tona të origjinës dhe të mësoja për njerëzit, kulturën e historitë e tyre nga këndvështrimi i vetë atyre. Pasi kuptova se çfarë do të thoshte të ishe shqiptare, desha ta ndaja atë përvojë me të gjithë të rinjtë në diasporë – sepse, për mua, ishte gjëja më e bukur që kisha përjetuar ndonjëherë.
Telegrafi: Ju jeni një autore që shkruani në kontekstin shqiptaro-zviceran. A e shihni letërsinë si një urë mes Kosovës dhe diasporës, apo mendoni se sot ekziston ende një distancë mes këtyre dy realiteteve?
Sylejmani: Së pari, pajtohem se letërsia mund t’i lidhë njerëzit – veçanërisht të rinjtë në diasporë – me atdheun e tyre. Megjithatë, realitetet tona ndryshojnë nga dita në ditë, ashtu siç ndodh natyrshëm edhe me vetë botën. Besoj se kemi nevojë për më shumë projekte që u mundësojnë diasporës dhe atdheut të bashkëpunojnë, si dhe të njihen e të mësojnë të respektojnë realitetet e njëri-tjetrit. Besoj fuqimisht se, si popull, mund të arrijmë shumë më tepër për atdheun tonë në këtë mënyrë; në fund të fundit, ne gjithmonë arrijmë më shumë së bashku sesa të vetëm – një mësim që na e dha Gjergj Kastrioti Skënderbeu përmes historisë së degëve.
Telegrafi: Sa e vështirë është të ruani autenticitetin e përvojës shqiptare kur ajo prezantohet para një publiku zviceran apo gjermanishtfolës?
Sylejmani: Për mua, të flas për përvojat e mia është diçka e natyrshme. Në bashkëpunim me Albanienreisen.com, organizoj rregullisht udhëtime drejt Shqipërisë dhe Kosovës, duke i çuar udhëtarët zviceranë në vendlindjen time për t’i njohur jo vetëm me vendin dhe njerëzit e tij, por edhe me historitë që fshihen pas atyre njerëzve. Roli i ndërtuesit të urave mes kulturave është shndërruar në njëfarë misioni jetësor për mua – edhe pse jam vetëm një nga shumë njerëzit që veprojnë në këtë fushë sot. Kjo më gëzon pa masë, pasi më mundëson të trajtoj edhe tema të tjera në librat e mi. Në fund të fundit, duhet t’i hapim rrugë brezit të ri që të japë kontributin e vet – diçka që e bëj me shumë kënaqësi.
Telegrafi: Në një kohë kur brezat e rinj të diasporës po largohen gjithnjë e më shumë nga rrëfimet historike shqiptare, çfarë mund të bëjmë që historia, gjuha dhe identiteti të mos mbeten vetëm kujtime të gjeneratave të mëparshme?
Sylejmani: Kjo është një pyetje e mirë dhe besoj se kërkon jo vetëm një zgjidhje të vetme, por një sërë masash të ndryshme. Më kujtohet se si flisnim gjithmonë shqip në shtëpi dhe si na njohën prindërit me historinë e atdheut tonë përmes librave dhe muzikës. Udhëtimet e përvitshme në atdhe – për të vizituar jo vetëm familjen, por edhe vendet me rëndësi historike e kulturore – janë gjithashtu me një rëndësi të madhe.
Mendoj se diaspora identifikohet me atdheun po aq fuqishëm sa edhe më parë, ndonëse ndoshta nevojiten më shumë nisma të organizuara nga shteti për ta forcuar edhe më tej lidhjen mes diasporës dhe atdheut. Tashmë ekzistojnë shumë organizata private dhe besoj se po punohet për ide të tilla. Megjithatë, sigurisht që ka ende shumë për të bërë dhe shpresoj se edhe librat e mi mund të japin një kontribut në këtë drejtim. /Telegrafi/
