Viti 2026 mund të hyjë në histori si viti i një prej episodeve më të fuqishme të El Niños të regjistruara ndonjëherë, ndërsa bota po përgatitet për një valë të mundshme të kushteve ekstreme të motit.
El Niño është një fenomen natyror klimatik që shfaqet në mënyrë të parregullt, zakonisht çdo dy deri në shtatë vjet, kur temperaturat e sipërfaqes së detit në pjesën lindore të Oqeanit Paqësor rriten në mënyrë të pazakontë, shkruan euronews.
Ekspertët nisën të paralajmëronin në fillim të këtij viti për mundësinë e formimit të një episodi të fuqishëm, për shkak të sasisë së madhe të nxehtësisë së akumuluar në shtresat e poshtme të oqeanit dhe dobësimit të pritshëm të erërave tregtare.
Në javën e parë të qershorit, Organizata Botërore Meteorologjike (OBM) konfirmoi se kushtet e El Niños kishin filluar zyrtarisht.
Nga fundi i verës, ekspertët paralajmëruan se fenomeni mund të bëhej më i fuqishmi që nga shekulli XIX, duke marrë nofkën “El Niño Godzilla” ose “Super El Niño”.
A po forcohet El Niño dhe çfarë ndikimesh mund të ketë?
Sipas OBM-së, temperaturat e sipërfaqes së detit në pjesën qendrore dhe lindore të Paqësorit tropikal pritet të arrijnë nivele rekord gjatë tetorit, nëntorit dhe dhjetorit.
Anomalitë e temperaturës së sipërfaqes së detit në këtë rajon maten përmes indeksit Niño 3.4. Ky indeks u rrit nga një mesatare prej 1.6 gradësh Celsius mbi normalen në qershor 2026, në 2.5 gradë mbi normalen në gusht.
Për periudhën tetor–dhjetor, parashikimet tregojnë se anomalia mesatare mund të arrijë rreth 3.7 gradë Celsius mbi normalen. Kjo do të ishte vlera më e lartë që nga fillimi i matjeve dhe do ta tejkalonte rekordin e mëparshëm prej 2.6 gradësh, të regjistruar gjatë periudhës nëntor 2015–janar 2016.
Episodet e mëparshme të El Niños kanë kontribuar në temperatura rekord, thatësira të zgjatura, përmbytje të menjëhershme dhe zjarre shkatërruese në pjesë të ndryshme të botës.
Ndikimet e fenomenit ndihen kryesisht në zonat tropikale, por edhe Evropa mund të përjetojë dimra më të butë dhe më të lagësht. Kulmi i El Niños mund të dobësojë gjithashtu vorbullën polare, duke rritur mundësinë e episodeve të motit të ftohtë.
Amerika e Jugut, jugu i Shteteve të Bashkuara, Afrika Lindore dhe Azia Qendrore kanë përjetuar rrezik më të madh për përmbytje gjatë episodeve të mëparshme. Në të kundërt, në pjesë të mëdha të Australisë, në veri të Amerikës së Jugut dhe në disa vende aziatike, si Indonezia, rriten rreziqet nga thatësirat dhe zjarret.
Kushtet ekstreme të motit në pjesë të tjera të botës mund të kenë pasoja edhe për Evropën, veçanërisht për furnizimin me ushqime. Instituti IHE Delft për Edukimin mbi Ujin në Holandë paralajmëron se disa produkte bujqësore që Evropa importon mund të preken nga fenomeni.
Në Nikaragua, për shembull, të korrat e misrit dhe fasuleve mund të dështojnë në zonat tashmë të cenueshme, duke shkaktuar pasiguri ushqimore dhe humbje të të ardhurave.
Mungesa e reshjeve dhe ulja e prurjeve të lumenjve mund të kufizojnë gjithashtu ujitjen e kulturave bujqësore në Kolumbi, Brazilin verilindor dhe Indi. Kjo mund të rrisë varësinë nga ujërat nëntokësore dhe të shkaktojë mungesa në eksportet bujqësore.
Kur pritet të arrijë kulmin dhe të përfundojë El Niño?
Sipas deklaratës më të fundit të OBM-së, El Niño pritet të arrijë kulmin në dhjetor dhe të vazhdojë edhe gjatë vitit të ardhshëm.
“El Niño është vendosur plotësisht dhe po forcohet me shpejtësi”, paralajmëroi sekretarja e përgjithshme e OBM-së, Celeste Saulo.
Ajo tha se parashikimet e organizatës tregojnë një probabilitet pothuajse 100 për qind që fenomeni të vazhdojë deri në shkurt të vitit 2027, duke u bërë potencialisht një nga episodet më të fuqishme që nga viti 1950.
Ky parashikim nuk mbështetet në një model të vetëm klimatik. OBM-ja ka bashkërenduar të dhënat nga bojët matëse në oqean, satelitët dhe instrumentet meteorologjike të 13 qendrave kombëtare dhe ndërkombëtare.
El Niño nuk pritet të përfundojë para pranverës së vitit 2027, ndërsa ndikimet e tij mund të vazhdojnë edhe më gjatë. Për këtë arsye, ekspertët paralajmërojnë se viti i ardhshëm mund të shënojë rekorde të reja të temperaturave globale.
El Niño dhe ndryshimet klimatike
Shumica e episodeve të El Niños rrisin temperaturën mesatare globale me rreth 0.2 gradë Celsius. Megjithëse kjo rritje mund të nxisë kushte ekstreme të motit, ajo është më e vogël krahasuar me ngrohjen e shkaktuar nga ndryshimet klimatike.
Ngrohja globale e shkaktuar nga aktivitetet njerëzore, veçanërisht djegia e lëndëve djegëse fosile, ka rritur temperaturën mesatare të sipërfaqes së Tokës me rreth 1.3 deri në 1.4 gradë Celsius krahasuar me periudhën para industrializimit.
Kjo ngrohje ka kontribuar në verat përvëluese, thatësirat e zgjatura dhe zjarret shkatërruese që kanë prekur Evropën dhe rajone të tjera.
Sot, ndikimet e El Niños përforcohen nga një planet tashmë më i ngrohtë, ku ndryshimet klimatike luajnë rol të rëndësishëm në intensitetin e fenomeneve ekstreme të motit.
Viti 2025 ishte viti i tretë më i ngrohtë i regjistruar ndonjëherë, madje më i ngrohtë se viti 2016, kur ishte i pranishëm El Niño, pavarësisht ndikimit ftohës të fenomenit të kundërt, La Niña.
Studime të fundit sugjerojnë se ndryshimet klimatike mund të jenë duke i intensifikuar edhe episodet e El Niños, duke i bërë ato rreth 36 për qind më të fuqishme krahasuar me periudhën para industrializimit.
“El Niño nuk shton nxehtësi të re në planet. Ai çliron nxehtësinë që oqeani e ka ruajtur tashmë nën sipërfaqe. Kjo është arsyeja pse një episod i fuqishëm shpesh shoqërohet me një nga vitet më të nxehta të regjistruara”, deklaroi Saulo gjatë Forumit Global të Nxehtësisë në Bangkok, në tetor.
Ajo shtoi se oqeani nga i cili çlirohet kjo nxehtësi është më i ngrohti i matur ndonjëherë.
“Thjesht, ka më shumë nxehtësi të disponueshme për t’u çliruar”, përfundoi ajo. /Telegrafi/
