Navi Pillay, fituesja e këtij viti e Çmimit Nobel për Paqe, i ka cilësuar sanksionet e Shteteve të Bashkuara ndaj Gjykatës Penale Ndërkombëtare (GJPN) si të paprecedenta dhe të papranueshme, duke paralajmëruar për presionin në rritje ndaj institucioneve ndërkombëtare të drejtësisë.
Pillay, ish-gjyqtare e GJPN-së nga Afrika e Jugut, u nderua të premten me Çmimin Nobel për Paqe për përpjekjet e saj në promovimin e paqes dhe të së drejtës ndërkombëtare. Sipas Komitetit Nobel, puna e saj ka kontribuar në krijimin e një rendi juridik global më gjithëpërfshirës, transmeton Telegrafi.
Megjithatë, presidenti amerikan Donald Trump shprehu pakënaqësi për përzgjedhjen e saj dhe, disa orë më vonë, Uashingtoni shpalli sanksione të gjera kundër GJPN-së, duke përshkallëzuar përpjekjet për ta dobësuar atë që administrata amerikane e ka cilësuar si institucion “jashtë kontrollit”.
Duke folur përmes videolidhjes në një aktivitet të organizuar të shtunën në Qendrën Nobel për Paqen në Oslo, Pillay tha se ekziston tension dhe pasiguri rreth të ardhmes së gjykatave ndërkombëtare, veçanërisht asaj me seli në Hagë.
“Më e rëndësishmja është se një shtet ka shpallur sanksione ndaj gjyqtarëve vetëm për shkak të vendimeve gjyqësore që ata marrin. Kjo është e paprecedentë dhe e papranueshme”, deklaroi ajo.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, kishte argumentuar më herët se masat synojnë të “mbrojnë sovranitetin amerikan”, duke akuzuar gjykatën se po përpiqet të ndjekë penalisht qytetarë amerikanë. Sanksionet përfshijnë edhe ndalimin e transaksioneve financiare me GJPN-në nga subjektet amerikane.
SHBA-ja kishte vendosur më parë sanksione ndaj 17 gjyqtarëve dhe zyrtarëve të gjykatës. Masat e reja, megjithatë, synojnë vetë institucionin dhe mundësinë e tij për të kryer operacione financiare.
Uashingtoni ka parashikuar një periudhë gjashtëmujore tranzitore përpara hyrjes në fuqi të disa prej sanksioneve të reja. Kjo u jep vendeve anëtare mundësi të vazhdojnë financimin e operacioneve të gjykatës gjatë kësaj periudhe. Sipas administratës amerikane, afati synon t’u japë shteteve kohë për të negociuar një zgjidhje që adreson shqetësimet e SHBA-së.
Administrata Trump pretendon se GJPN-ja drejtohet nga të ashtuquajturit “globalistë”, të cilët, sipas saj, kërcënojnë sovranitetin amerikan.
Përplasja lidhet pjesërisht me hetimet e mëparshme të gjykatës për veprimet e ushtarëve amerikanë në Afganistan, të cilat GJPN-ja i ka mbyllur, si dhe me urdhërarrestet ndaj zyrtarëve izraelitë, përfshirë kryeministrin Benjamin Netanyahu. Sanksionet e reja, megjithatë, nuk përcaktojnë se urdhërarrestet duhet të tërhiqen si kusht për heqjen e masave.
Sekretari i Përgjithshëm i Kombeve të Bashkuara, António Guterres, e cilësoi vendimin amerikan si “një goditje të rëndë ndaj përpjekjeve tona të përbashkëta për drejtësi penale ndërkombëtare”, duke theksuar se GJPN-ja është një nga shtyllat kryesore të këtij sistemi.
Edhe Mbretëria e Bashkuar, së bashku me Kanadanë, Danimarkën, Gjermaninë, Francën, Italinë, Japoninë dhe Holandën, shprehën keqardhje dhe kundërshtim të fortë ndaj sanksioneve.
Pillay, 85 vjeçe, ka shërbyer gjithashtu si komisionere e lartë e OKB-së për të drejtat e njeriut dhe ka marrë pjesë në punë të rëndësishme që lidhen me pretendimet për shkelje të të drejtave të njeriut në Ruandë, Mianmar dhe Gaza.
Në fillim të karrierës së saj, ajo mbrojti aktivistë kundër aparteidit në Afrikën e Jugut. Me çmimin e këtij viti, ajo u bë personi i pestë nga vendi i saj që fiton Çmimin Nobel për Paqe, pas Nelson Mandelës dhe kryepeshkopit Desmond Tutu.
Pas marrjes së çmimit, Pillay bëri edhe një shaka duke iu referuar Trumpit: “Nëse duartrokitni pak më shumë, mund ta ndaj këtë çmim me Trumpin”. Komenti ishte një referencë ndaj fitueses së vitit të kaluar, figurës së opozitës venezueliane María Corina Machado, e cila vendosi t’ia dhuronte çmimin e saj presidentit amerikan.
Trump e kishte cilësuar përzgjedhjen e Pillay si fituese të vitit 2026 “të turpshme dhe të sikletshme”, si dhe “një njollë të pashlyeshme për Norvegjinë”. Ai ka lënë të kuptohet prej kohësh se beson se meritonte vetë këtë çmim dhe vitin e kaluar ishte nominuar nga disa aleatë të tij. /Telegrafi/
