Presidenti i SHBA-së, Donald Trump, ka paralajmëruar se Uashingtoni do të godasë rëndë ekonominë e Iranit, ndërsa administrata amerikane po përgatit masa të reja ndëshkuese që, sipas Sekretarit të Thesarit, Scott Bessent, mund të jenë ndër më të ashpra të vendosura ndonjëherë ndaj Teheranit.
Deklarata e Trumpit erdhi një ditë pasi Bessent tha se Shtetet e Bashkuara mund të ndërmarrin masa kundër Iranit që “nuk janë parë kurrë më parë”, me zbatimin e tyre që mund të nisë që javën e ardhshme, transmeton Telegrafi.
SHBA-ja, Bashkimi Evropian dhe Kombet e Bashkuara kanë vendosur prej dekadash sanksione ndaj Iranit, kryesisht për shkak të programit të tij bërthamor, shkeljeve të të drejtave të njeriut dhe mbështetjes për grupe të armatosura.
Që nga fillimi i luftës me Iranin në shkurt, Uashingtoni ka shtuar presionin përmes sanksioneve ndaj sektorëve detarë, energjetikë dhe financiarë, si dhe përmes një bllokade detare.
Të dhënat e Zyrës së Kontrollit të Pasurive të Huaja të Departamentit amerikan të Thesarit, OFAC, tregojnë se administrata Trump ka vendosur sanksione ndaj më shumë se 1,000 individëve, anijeve dhe avionëve që nga fillimi i mandatit të dytë të presidentit.
Masat e fundit kanë prekur veçanërisht flotën e fshehtë të naftës iraniane, kompanitë e sigurimit të transportit detar, individë dhe subjekte që ndihmojnë Iranin të sigurojë armë, si dhe platformat dixhitale. Sipas të dhënave të cituara, rreth 500 miliardë dollarë në kriptomonedha të lidhura me Iranin janë ngrirë.
Megjithatë, ekspertët besojnë se administrata Trump ka ende disa instrumente të tjera për të rritur presionin ekonomik.
Një prej objektivave kryesore mund të jenë rafineritë e vogla private kineze, të njohura si “teapots”, të cilat përbëjnë rreth një të katërtën e kapacitetit të rafinimit të Kinës.
Këto kompani blejnë një pjesë të konsiderueshme të naftës iraniane dhe, sipas të dhënave të vitit 2025 nga firma analitike Kpler, Kina blen më shumë se 80 për qind të naftës iraniane të transportuar me anije.
Për këtë arsye, rafineritë e pavarura kineze mund të bëhen objektiv i sanksioneve dytësore amerikane. Këto masa synojnë subjektet që ndihmojnë një vend apo kompani tashmë nën sanksione të vazhdojë aktivitetin ekonomik.
Ekspertët theksojnë se rafineritë e vogla kineze janë deri diku më të mbrojtura nga sanksionet amerikane, pasi kanë ekspozim më të kufizuar ndaj sistemit financiar të SHBA-së.
Megjithatë, OFAC tashmë ka vendosur sanksione ndaj disa kompanive të vogla në Kinë dhe Hong Kong, të akuzuara për përpunimin e miliarda dollarëve në naftë iraniane dhe për ndihmë në financimin e blerjes së armëve.
Një tjetër opsion do të ishte goditja e bankave më të mëdha kineze. Departamenti amerikan i Thesarit ka paralajmëruar dy banka kineze se mund të përballen me sanksione dytësore nëse zbulohet se fondet iraniane po kalojnë përmes sistemeve të tyre.
Një masë e tillë, megjithatë, do të ishte jashtëzakonisht e ndjeshme për marrëdhëniet SHBA-Kinë dhe mund të shkaktonte kundërmasa nga Pekini.
Administrata Trump ka tentuar kohët e fundit të ulë tensionet me Kinën përpara një takimi të pritshëm mes Trumpit dhe presidentit kinez Xi Jinping.
Një tjetër front i presionit mund të jetë vazhdimi i goditjes ndaj individëve dhe kompanive iraniane, si dhe rrjeteve në Kinë dhe vendet e Gjirit që ndihmojnë Teheranin të anashkalojë sanksionet dhe të sigurojë të ardhura për financimin e luftës.
Megjithatë, disa ekspertë paralajmërojnë se kjo strategji mund të shndërrohet në një lojë “mace me miun”, pasi Irani mund të krijojë vazhdimisht kompani të reja për të zëvendësuar subjektet e sanksionuara.
Eksperti i sanksioneve Miad Maleki vlerëson se deklaratat e Bessent mund të sinjalizojnë një fushatë më agresive ndaj kompanive të transportit të naftës, blerësve dhe këmbimoreve që ndihmojnë Iranin të sigurojë pagesat për importet.
Në tryezë mund të jenë edhe sanksione të reja ndaj sektorit të aviacionit, me synimin për të kufizuar më tej aftësinë e Iranit për të transportuar mallra, veçanërisht në një kohë kur SHBA-ja ka bllokuar transportin detar përmes Ngushticës së Hormuzit.
Disa zyrtarë amerikanë dhe izraelitë kanë hedhur gjithashtu idenë e një bllokade tokësore ndaj Iranit, e cila do të kërkonte bashkëpunimin e vendeve fqinje, përfshirë Irakun, Turqinë, Pakistanin, Afganistanin, Turkmenistanin, Azerbajxhanin dhe Armeninë.
Një skenar i tillë do të ishte shumë më kompleks për t’u zbatuar dhe mund të shkaktonte pasoja të rënda humanitare, pasi ndërprerja e importeve do të prekte furnizimet me ushqime, energji dhe tekstile për popullsinë iraniane. Ekspertët dyshojnë gjithashtu nëse një masë e tillë do të prodhonte presion të mjaftueshëm të brendshëm ndaj regjimit.
Trump ka kërcënuar vazhdimisht edhe me vendosjen e tarifave ndaj vendeve që bëjnë biznes me Iranin, megjithëse baza ligjore për disa prej këtyre masave është sfiduar.
Ndërkohë, Senati amerikan ka miratuar një projektligj të gjerë për sanksionet ndaj Rusisë, i cili përfshin edhe masa të reja ndaj Iranit dhe do t’i jepte presidentit kompetenca shtesë për vendosjen e tarifave ndaj vendeve që ndihmojnë Iranin në tregti dhe prokurimin e armëve. Megjithatë, projektligji duhet të miratohet ende nga Dhoma e Përfaqësuesve.
Nëse masat e reja miratohen, administrata Trump mund të përballet me një sfidë të dyfishtë: të rrisë ndjeshëm presionin ekonomik mbi Teheranin, pa shkaktuar një përplasje të drejtpërdrejtë me Kinën dhe pa dëmtuar më tej ekonominë globale.
Në këtë fazë, mbetet e paqartë se cilat nga këto masa do të zbatohen, por deklaratat e Trumpit dhe Bessent tregojnë se fushata e presionit ekonomik ndaj Iranit mund të hyjë në një fazë dukshëm më agresive. /Telegrafi/
