Dy pronarë biznesesh, në dy skaje të ndryshme të SHBA-së, kërkojnë të njëjtën gjë, por për arsye të ndryshme.
Në Teksas, Kim Hanks, pronare e biznesit Tillies, që përfshin hotel, restorant dhe spa pranë qytetit të Austin, thotë se rritja e çmimeve të ushqimeve dhe karburanteve po e detyron të rrisë pagat për 300 punonjësit e saj.
“Për ne, përballueshmëria e kostove ka qenë një objektiv që ndryshon vazhdimisht”, tha ajo.
Ndërsa në Indiana, Danny Reynolds, i cili drejton dyqanin e veshjeve dhe fustaneve të nusërisë Stephenson’s of Elkhart, thjesht dëshiron që Uashingtoni t’i zgjidhë problemet e tij.
“Shpresa ime është që të gjejmë njëfarë qëndrueshmërie dhe të jemi në gjendje të bashkëpunojmë”, u shpreh ai.
Demokratët thonë se i kanë dëgjuar të dyja këto mesazhe.
“Ne zhvilluam fushatë duke u zotuar për përballueshmërinë e jetesës, fituam pikërisht për këtë arsye dhe tani detyra jonë është të qeverisim duke e pasur këtë çështje prioritet”, deklaroi udhëheqësi i demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve, Hakeem Jeffries, në emisionin Morning Joe të MS Now.
Por tani fillon pjesa e vështirë. Demokratët do të kontrollojnë Kongresin, por Donald Trump vazhdon të ketë pushtetin për të bllokuar planet e tyre.
Një mesazh që ndikoi te votuesit
Fitorja e demokratëve ishte më e madhe nga sa kishin parashikuar shumica e analistëve. Të paktën shtatë vende në Senat, që më parë mbaheshin nga republikanët, kaluan në duart e demokratëve.
Pas këtij rezultati qëndronte një pakënaqësi e theksuar: vetëm 21 për qind e amerikanëve janë të kënaqur me drejtimin në të cilin po shkon vendi, ndonëse treguesit ekonomikë duken pozitivë në letër.
Votuesit nuk u përqendruan te statistikat, por te faturat e ushqimeve, energjisë elektrike dhe çmimet në pompat e karburantit.
Në zonat rurale të Teksasit, rritja e kostove po dëmtonte edhe mbështetjen për republikanët në bastionet e tyre. Sid Miller, komisioneri republikan në largim për bujqësinë, tha se blegtorët po marrin 300 deri në 500 dollarë më pak për çdo krerë bagëti, ndërkohë që po përballen me çmime rekord të plehrave kimike.
“Ata u ndien të tradhtuar”, tha ai.
Pra, nuk bëhej fjalë vetëm për një valë të mbështetjes për demokratët, por edhe për një votë të ndikuar nga kostoja e jetesës. Pyetja tani është se çfarë mund të bëjnë realisht demokratët për ta përmirësuar situatën.
Plani i demokratëve për përballueshmërinë e jetesës
Nën sloganin “Lufta për një Amerikë të përballueshme”, demokratët thonë se prioriteti i tyre i parë është kujdesi shëndetësor.
Ata synojnë të rikthejnë ndihmat financiare shtesë që e bënin sigurimin shëndetësor më të lirë në kuadër të ligjit për kujdesin shëndetësor të përballueshëm (Affordable Care Act), si dhe të zhbëjnë shkurtimet në programin Medicaid, të miratuara nga presidenti Trump në vitin 2025.
Më pas vijnë tarifat tregtare dhe energjia. Demokratët kërkojnë heqjen e taksave të importit të vendosura nga presidenti, të cilat, sipas tyre, u kushtojnë familjeve mijëra dollarë shtesë në vit për ushqime, plehra kimike dhe materiale ndërtimi.
Ata duan gjithashtu t’i japin fund luftës në Iran, të cilën e lidhin me rritjen e çmimit të benzinës, që mesatarisht ka arritur në 4.18 dollarë për gallon, rreth 40 për qind më shumë.
Një tjetër prioritet është strehimi. Disa demokratë propozojnë ndërtimin e katër milionë banesave të reja gjatë dekadës së ardhshme.
Sa u përket taksave, ata kërkojnë që miliarderët të paguajnë më shumë dhe që të rriten kreditë tatimore për familjet me fëmijë.
Lista e premtimeve është e gjatë, por sa prej tyre mund të realizohen?
Çfarë mund të miratojnë realisht?
Investitori Ken Fisher, themelues i kompanisë Fisher Investments, e përshkruan situatën në mënyrë të drejtpërdrejtë:
“Kongresi nuk mund të miratojë asgjë që presidenti mund ta bllokojë me veto. Presidenti Trump, nga ana tjetër, nuk mund të marrë gjithçka që dëshiron”, shtoi ai.
Sipas tij, rezultati mund të jetë një periudhë dyvjeçare me pak ndryshime në aspektin legjislativ dhe rregullator.
Me fjalë të tjera, fitorja në Kongres nuk u jep demokratëve liri të plotë veprimi. Trump mund të vendosë veto ndaj ligjeve të miratuara, ndërsa për ta rrëzuar një veto presidenciale kërkohet shumicë prej dy të tretash si në Dhomën e Përfaqësuesve, ashtu edhe në Senat.
Për votuesit që shpresojnë në uljen e faturave, kjo mund të jetë zhgënjyese. Ata nuk votuan për një bllokadë politike.
Merrni si shembull tarifat tregtare. Trump nuk ka gjasa të heqë dorë nga një politikë që përbën pjesë qendrore të agjendës së tij. Për ta ndryshuar atë, demokratëve do t’u duhet mbështetja e republikanëve.
Bernard Yaros, zëvendës kryeekonomist për SHBA-në në Oxford Economics, pret që norma mesatare e tarifave për importet të mbetet rreth 10 për qind gjatë pjesës së mbetur të mandatit të Trumpit.
Ekziston edhe një ndërlikim tjetër: tarifat po sjellin më shumë të ardhura për qeverinë. Taksat mbi importet përbënin pak më shumë se 1 për qind të të ardhurave federale në vitin 2024. Këtë vit, ato përbëjnë më shumë se 5 për qind.
Sipas Yaros, ky kontribut në rritje në buxhetin e qeverisë do ta bëjë “të vështirë për një administratë të ardhshme çmontimin e plotë të sistemit të tarifave”.
Megjithatë, ekziston mundësia për kompromise politike.
Ku mund të arrihen marrëveshje?
Presidenti Trump i tha televizionit CNBC se mund të bashkëpunojë me demokratët për “shumë më tepër çështje nga sa e kuptojnë njerëzit”.
Kujdesi shëndetësor mund të jetë njëra prej tyre.
Yaros sheh mundësinë e një kompromisi të madh politik: demokratët mund të pranojnë zgjatjen e lehtësimeve tatimore të miratuara nga republikanët, në këmbim të rikthimit të subvencioneve për sigurimet shëndetësore.
Megjithatë, ai nuk pret që një marrëveshje e tillë të arrihet para fundit të vitit 2027, ndërsa përfitimet ekonomike mund të ndihen vetëm në vitin 2028. Kjo është një pritje e gjatë për njerëzit që po përpiqen t’i përballojnë faturat e sotme.
Demokratët mund të shtojnë gjithashtu presionin ndaj kompanive.
Henrietta Treyz, nga kompania konsulente Veda Partners, thotë se demokratët do të kërkojnë llogari nga bizneset që ua kanë kaluar konsumatorëve kostot e tarifave tregtare.
Pas vendimit të Gjykatës së Lartë në shkurt, sipas saj, kompanive mund t’u shtrohet pyetja: “A e morët atë rimbursim të tarifave dhe më pas i ulët çmimet për konsumatorët?”
Bizneseve do t’u kërkohet gjithashtu të shpjegojnë se çfarë kanë përfituar në këmbim.
Treyz shton se demokratët do t’i përzgjedhin me kujdes kompanitë ndaj të cilave do të ushtrojnë presion.
Në Senat, demokrati nga Oregoni, Ron Wyden, i cili pritet të marrë drejtimin e Komitetit të Financave, e ka përmbledhur qasjen e tij me gjashtë fjalë: “Përballueshmëri për ne, llogaridhënie për ta”.
Ai thotë se do ta përdorë komitetin për të “rikonfirmuar autoritetin e Kongresit” mbi politikën tregtare. Kompanitë e sigurimeve, prodhuesit e barnave dhe bankat duhet të përgatiten të thirren për të dhënë shpjegime.
Disa nga ndryshimet më të rëndësishme mund të ndodhin edhe në nivel lokal. Guvernatorët dhe rregullatorët e shteteve kanë ndikim në çmimet e energjisë elektrike, ndërsa autoritetet lokale vendosin se ku mund të ndërtohen banesa të reja.
Demokratët kanë fituar zgjedhjet për guvernator në Teksas, Ohajo dhe Xhorxhia, ku rritja e kostos së energjisë elektrike për qendrat e të dhënave është kthyer tashmë në një shqetësim.
Pjesa që demokratët nuk mund ta kontrollojnë
Sfida më e vështirë mund të jetë një çështje që demokratët nuk mund ta zgjidhin vetëm përmes miratimit të një ligji të ri.
Çmimet e benzinës, naftës dizel dhe plehrave kimike do të varen në masë të madhe nga zhvillimet në luftën me Iranin. Ndërkohë, parashikimet për atë që mund të ndodhë më tej janë të ndryshme.
Oxford Economics paralajmëron se, pas përfundimit të zgjedhjeve, një përshkallëzim i mëtejshëm i konfliktit “duket më i mundshëm”, pasi çmimet e karburanteve nuk do të përbëjnë më të njëjtin shqetësim politik për presidentin.
Këtu qëndron edhe paradoksi për demokratët: nëse çmimet bien, ata mund ta kenë të vështirë të marrin meritat për këtë. Nëse rriten, mund të mbajnë një pjesë të përgjegjësisë.
Një tjetër sfidë e menjëhershme lidhet me financimin e qeverisë federale, i cili përfundon më 11 dhjetor. Mundësia e një tjetër mbylljeje të institucioneve qeveritare për shkak të mungesës së fondeve po bëhet gjithnjë e më shqetësuese.
Demokratët e fituan debatin për koston e jetesës. Tani duhet të dëshmojnë se mund ta bëjnë jetën më të përballueshme për amerikanët. /Telegrafi/