Natasha Maxhevska – psikologe, geshtalt psikoterapisteGjenerata e sotme po rritet në një mjedis ku përmbajtjet online, presioni i bashkëmoshatarëve dhe stresit i përditshëm ndikojnë në zgjedhjet e saj. Zakonet me rrezik mund të duken si një mënyrë për t’u përshtatur ose për të krijuar shpejt një ndjenjë përkatësie në një grup. Mbrojtja e të rinjve kërkon rregulla të qarta për shitjen dhe promovimin e produkteve të dëmshme, por edhe mbështetje që merr parasysh arsyet pse ata i drejtohen atyre.
Një prind mund të mësojë se fëmija i tij ka provuar cigare elektronike dhe të besojë se bëhet fjalë për një kureshtje të shkurtër. Më pas do të gjejë në shtëpi një cigare elektronike të përdorur, ndërsa shpjegimi do të jetë se është “nga një shok apo shoqe”. Mënyra të tilla ngrenë pyetjen se çfarë po ndodh mes ndalesës ligjore dhe përditshmërisë së të rinjve.
Produktet e duhanit dhe nikotinës mund të arrijnë te të alingat përmes pikave të shitjes që nuk verifikojnë moshën, përmes njohjeve më të rritura ose përmes ofertave në internet. Produktet e ndryshme nuk janë gjithmonë të përfshira në të njëjtën mënyrë nga rregulloret. Nevojiten rregulla të qarta dhe zbatim i qëndrueshëm për verifikimin e moshës, shitjen online dhe produktet e reja të nikotinës.
Mbrojtja nuk është ndalim i jetës moderne
Të rinjtë komunikojnë përmes rrjeteve sociale, mësojnë nga videot e shkurtra dhe ndërtojnë ndjenjën e përkatësisë në komunitete digjitale dhe fizike. Rregullorja duhet të ndjekë këtë realitet. Mesazhi i saj duhet të jetë i qartë: produktet e duhanit dhe nikotinës nuk janë për fëmijët dhe të rinjtë. Po aq e rëndësishme është që ato të mos paraqiten si pjesë e një stili të të jetuarit tërheqës për rininë.
Për më tepër, vëmendja nuk duhet të ndalet vetëm te nikotina. Alkooli, pijet energjike, zakonet që lidhen me ushqyerjen, bastet dhe platformat digjitale sjellin rreziqe të ndryshme dhe kërkojnë masa përkatëse, të conçutuara posaçërisht. Në jetën e të rinjve, ato gërshetohen me marrëdhëniet me bashkëmoshatarët, gjumin, detyrat e shkollës dhe shëndetin mendor. Varësitë nuk fillojnë gjithmonë në mënyrë dramatike.
Një zakon me rrezik mund të fillojë me një provë të vetme, si pjesë e shoqërimit ose si një përpjekje për t’u përballur me tensionin. Parandalimi duhet të flasë për arsyet, jo vetëm për produktin. Një bisedë e hapur në shtëpi, edukimi praktik në shkollë dhe mbështetja profesionale me kohë mund t’i ndihmojnë të rinjtë të njohin presionin, të kanalizojnë ndjenjat e tyre dhe të kërkojnë ndihmë.
Përgjegjësia fillon edhe te të rriturit
Është e lehtë t’i vishet e gjithë fajësia institucioneve. Por të rinjtë çdo ditë shohin zakonet e të rriturve, mënyrën se si veprojnë shitësit dhe reagimin e rrethit kur një i mitur përdor një produkt nikotine.
Prindërit duhet të flasin pa gjykuar dhe të japin shembull personal. Tregtarët duhet të verifikojnë moshën dhe të refuzojnë shitjen kur kjo kërkohet nga ligji. Institucionet kompetente duhet të kryejnë kontrolle dhe të raportojnë qartë për zbatimin e rregulloreve. Shkollat dhe shërbimet shëndetësore duhet të kenë një linjë të fortë edukative dhe t’u ofrojnë të rinjve informacione dhe mbështetje që janë të zbatueshme në përditshmërinë e tyre.
Rregullore bashkëkohore do të thotë mbrojtje e qëndrueshme
Rregullat duhet të jenë të qarta dhe të zbatohen me ngulm – si në dyqane, ashtu edhe në internet. Të rriturit duhet të marrin informacione të sakta për rreziqet shëndetësore dhe për lënien e duhanit, ndërsa të rinjtë duhet të mbrohen me qasje të kufizuar në produkte, rregulla të rrepta për promovimin e tyre dhe mbështetje me kohë.
Asnjë institucion nuk mund të parandalojë i vetëm mbërritjen e një produkti të ndaluar te një i mitur. Nevojiten rregulla të harmonizuara, kontroll efikas i shitjes dhe bisedë e hapur e me kohë me të rinjtë. Vetëm kështu rregullorja bashkëkohore bëhet mbrojtje reale, e jo thjesht një ndalesë formale.
