Dhimbja mund të zbresë nga vithet deri në shputë, por jo çdo veprim ndihmon: pushimi total, shtrirjet e forta dhe ulja e gjatë mund t’i zgjasin simptomat, ndërsa lëvizja e kontrolluar dhe fizioterapia e përshtatur bëjnë dallimin
Blend Bytyqi, fizioterapistActive Physiotherapy – Fizioterapi në Prishtinë+383 48 570 220
Dhimbja që nis në vithe dhe zbret si rrymë deri në shputë është ndër arsyet më të shpeshta pse njerëzit kërkojnë ndihmë për shpinën. Lajmi i mirë është se te shumica e njerëzve ajo qetësohet. Lajmi më pak i mirë: disa zakone të përditshme e mbajnë nervin të ndezur më gjatë sesa duhet.
Kur dikush thotë “më ka kapur nervi shiatik”, zakonisht e përshkruan të njëjtën gjë: dhimbje në njërën këmbë, shpesh më e fortë se dhimbja në mes, me mpirje, djegie ose ndjesi gjilpërash.
Nervi shiatik është nervi më i gjatë në trup. Ai nis nga pjesa e poshtme e shtyllës, kalon nëpër vithe dhe zbret deri te gishtat e këmbës. Kur irritohet diku gjatë kësaj rruge, e gjithë këmba mund ta ndiejë.
Shiatika nuk është diagnozë më vete. Është emër për simptomën. Pas saj mund të fshihet një disk që irriton rrënjën nervore, ngushtimi i kanalit spinal te të moshuarit, tensioni i muskujve të thellë të vithes ose ndryshimet e legenit në shtatzëni.
Nëse dëshironi të dini si bëhet vlerësimi dhe si ndërtohet plani në klinikë, lexoni faqen për trajtimin e nervit shiatik me fizioterapi.
Instinkti i parë është të shtriheni dhe të prisni. Një ditë më e qetë gjatë fazës më të fortë është e kuptueshme, por pushimi për ditë të tëra zakonisht e rrit ngurtësinë, dobëson muskujt dhe e shton frikën nga lëvizja.
• ecje të shkurtra, disa herë në ditë• ndryshim i shpeshtë i pozicionit• aktivitete të lehta brenda kufirit që e toleron këmba
Qëllimi nuk është të “duroni dhimbjen”, por të gjeni sasinë e lëvizjes që nervi e pranon pa u ndezur më shumë.
Gabimi i dytë: shtrirja e fortë e këmbës
Shumë njerëz shohin video me ushtrime dhe fillojnë të tërheqin fort këmbën e shtrirë drejt vetes. Ideja duket logjike: “nervi është i shtrënguar, pra duhet shtrirë”.
Por një nerv i irrituar nuk sillet si muskul. Tërheqja e fortë dhe e gjatë mund ta bëjë edhe më të ndjeshëm. Në fizioterapi përdoren më shpesh lëvizje të buta që e rrëshqasin nervin përpara e prapa, pa e tendosur shumë. Ngarkesa rritet vetëm kur simptomat e lejojnë.
Gabimi i tretë: ulja për orë të tëra pa pushim
Ulja e gjatë është ndër shkaktarët më të zakonshëm të rëndimit, sidomos në zyrë dhe gjatë vozitjes. Presioni mbi vithe dhe pozicioni i mesit mund ta shtojnë ngacmimin e nervit.
Disa ndryshime të vogla që bëjnë dallim:
• ngrihuni dhe lëvizni çdo 30 deri 45 minuta• hiqeni portofolin nga xhepi i pasmë• ngrijeni pak ndenjësen e makinës dhe afrojeni te timoni• ndërroni pozicionin para se dhimbja të bëhet e fortë
Gabimi i katërt: pritja që MRI-ja t’i japë të gjitha përgjigjet
Imazheria ka vendin e vet, por jo çdo gjetje në MRI e shpjegon dhimbjen. Shumë njerëz pa asnjë simptomë kanë ndryshime në disqe. Udhëzimet ndërkombëtare nuk rekomandojnë MRI rutinë për shiatikën kur nuk ka shenja alarmi.
Ajo që udhëzon trajtimin është ekzaminimi klinik: si reagon nervi ndaj testeve, a ka ndryshime në forcë, reflekse ose ndjeshmëri dhe cilat lëvizje e qetësojnë simptomën.
Gabimi i pestë: injorimi i shenjave që kërkojnë mjek
Shumica e rasteve me nerv shiatik nuk janë urgjente. Megjithatë, disa shenja kërkojnë vlerësim mjekësor menjëherë:
• mpirje në zonën mes kofshëve• vështirësi ose humbje e kontrollit të urinës apo jashtëqitjes• dhimbje ose mpirje në të dy këmbët• dobësi në këmbë që po shtohet• ethe ose humbje peshe pa shpjegim
Në këto raste nuk duhet pritur. Duhet shkuar te mjeku ose në urgjencë.
Kërkimet tregojnë se shumica e njerëzve me shiatikë përmirësohen gjatë javëve dhe muajve të parë, sidomos kur qëndrojnë aktivë. Një studim i randomizuar në Shtetet e Bashkuara tregoi se pacientët me shiatikë të freskët që filluan fizioterapinë herët kishin më pak kufizim funksional pas gjashtë muajsh sesa ata që morën vetëm këshillim.
• vlerësim për të kuptuar ku irritohet nervi• lëvizje të buta të nervit (mobilizim neural)• terapi manuale kur ndihmon, gjithmonë bashkë me ushtrime• forcim të vitheve, ijëve dhe trungut• ecje të planifikuar që rritet gradualisht• këshilla për gjumë, ulje, vozitje dhe punë• një plan të qartë për ditët kur dhimbja rikthehet
Nuk ka afat të njëjtë për të gjithë. Te shumë njerëz dhimbja ulet brenda disa javëve. Te të tjerët, sidomos kur ka pasur episode të mëparshme ose kur puna kërkon ulje të gjatë apo ngritje peshash, rikuperimi kërkon më shumë kohë dhe më shumë punë me forcën.
Ajo që ndihmon më shumë është të mos pritet që dhimbja të bëhet kronike. Nëse këmba po ju zgjon natën, nëse nuk mund të uleni më shumë se disa minuta ose nëse dhimbja nuk po ulet pas dy deri tre javësh, vlerësimi profesional është hapi i duhur.
Në Active Physiotherapy, trajtimi fillon me një vlerësim të detajuar të rrugës së nervit, nga mesi deri te shputa. Pastaj ndërtohet një plan i thjeshtë dhe i zbatueshëm, i përshtatur me punën, orarin dhe objektivat e pacientit.
• vlerësim klinik të nervit dhe të shpinës• mobilizim neural dhe ushtrime të personalizuara• terapi manuale kur është e nevojshme• këshilla për ulje, vozitje dhe gjumë• program për shtëpi me pak ushtrime, por të sakta• përcjellje të progresit dhe plan kundër rikthimit
Dhimbja e nervit shiatik mund të jetë e frikshme, por rrallë është e rrezikshme. Me informacionin e duhur dhe një plan të qartë, shumica e njerëzve kthehen në ecje, punë dhe gjumë normal.
Active Physiotherapy – PrishtinëRruga Bajram Kelmendi nr. 248Mbrapa Teatrit Kombëtar, drejt Tokbashqes+383 48 570 220
