Duke anashkaluar ata që kanë dhënë jetën duke luftuar tiraninë.
Nga: Miles Yu / The Washington Times Përkthimi: Telegrafi.com
Çmimi Nobel për Paqen ka një problem serioz.
Përtej zgjedhjeve të diskutueshme të herëpashershme, Komiteti Norvegjez i Nobelit është bërë gjithnjë e më ideologjik, duke shpërblyer kauzat politike të cilat janë në modë dhe figurat e parapëlqyera të establishmentit ndërkombëtar, ndërsa anashkalon ata që kanë sakrifikuar lirinë e tyre – dhe ndonjëherë edhe jetën – duke luftuar tiraninë.
Kjo është veçanërisht e dukshme në luftërat kundër kolonializmit evropian, totalitarizmit komunist dhe ekstremizmit gjenocidal islamist.
Komiteti ka bërë edhe zgjedhje të admirueshme. Pastori Martin Luther King Jr., kryepeshkopi Desmond Tutu, Dalai Lama dhe Liu Xiaobo e meritonin këtë vlerësim. Këto përjashtime i bëjnë edhe më të vështira për shpjegim anashkalimet e dukshme të komitetit.
Asnjëra nuk është më flagrante se ajo e Mahatma Gandhit. Njeriu, rezistenca jo e dhunshme e të cilit ndihmoi në gjunjëzimin e Perandorisë Britanike, u nominua pesë herë nga viti 1937 deri më 1948. Ai nuk fitoi kurrë.
Kur Gandhi u vra në janar 1948, komiteti nuk e dha çmimin, duke deklaruar se atë vit nuk kishte asnjë kandidat të gjallë të përshtatshëm.
Megjithatë, dhënia e çmimeve Nobel pas vdekjes nuk u ndalua zyrtarisht deri në vitin 1974. Në fakt, në vitin 1961, komiteti ia dha Çmimin Nobel për Paqen, pas vdekjes, Dag Hammarskjöldit, diplomatit suedez dhe sekretarit të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara.
Pra, një nëpunës civil ndërkombëtar evropian, i vdekur, mund ta merrte çmimin, por mbrojtësi më i madh i rezistencës jo të dhunshme kundër imperializmit evropian nuk mundej.
Rregullat nuk e penguan komitetin ta nderonte Gandhin; vetë komiteti e bëri këtë.
Tashti, merreni parasysh ish-presidentin Obama.
Në vitin 2009, z. Obama mori Çmimin Nobel për Paqen më pak se nëntë muaj pasi kishte marrë detyrën. Ai kishte mbajtur fjalime mbresëlënëse dhe kishte premtuar bashkëpunim ndërkombëtar, por çfarë kishte arritur?
Komiteti e shpërbleu për atë që shpresonte se ai do të bënte, në vend të asaj që kishte bërë.
Gandhi kaloi dekada duke sfiduar një perandori dhe nuk mori asgjë. Z. Obama sapo e kishte nisur presidencën kur mori çmimin.
Njëri u gjykua pas një jete të tërë sakrificash. Tjetri u shpërblye mbi bazën e pritshmërive.
Ky kontrast flet shumë.
Sikleti i komitetit ndaj kolonializmit evropian meriton shqyrtim. Po, ai nderoi udhëheqësit kundër aparteidit Albert Luthuli, Desmond Tutu dhe Nelson Mandela, por rrallëherë është përballur me sundimin perandorak evropian me një qartësi të krahasueshme morale.
Në vitin 1996, ai nderoi Carlos Filipe Ximenes Belon dhe José Ramos-Hortan për përpjekjet e tyre drejt paqes në Timorin Lindor. Megjithatë, citimi i çmimit fliste për një konflikt në vend që të përballej me kolonializmin portugez dhe pushtimin e mëvonshëm nga Indonezia.
Vërejeni gjuhën. Sundimi kolonial bëhet konflikt. Lufta për pavarësi kombëtare bëhet proces paqeje. Përgjegjësia historike zhduket në eufemizëm diplomatik.
I njëjti vizion moral përzgjedhës shfaqet në mënyrën se si ai e trajton totalitarizmin komunist.
Komitetit duhet t’i njihet merita për nderimin e Dalai Lamës në vitin 1989 dhe Liu Xiaobos në vitin 2010, pavarësisht zemërimit të Pekinit.
Pse të ndalet aty?
Po nënat e Tiananmenit, njeriu anonim para tankut, disidentët e shumtë trima kinezë me një guxim të paimagjinueshëm që përballen me regjimin brutal të Pekinit, të burgosurit e shumtë të ndërgjegjes në Kinë dhe protestuesit për demokraci në Hong Kong?
Po udhëheqësit transformues të Tajvanit të cilët luftuan autoritarizmin dhe sollën demokracinë në vendin e tyre?
Këta nuk janë njerëz që mbajnë fjalime mode në konferenca ndërkombëtare. Shumë prej tyre kanë paguar për bindjet e tyre me burgim, përndjekje, mërgim ose vdekje.
Megjithatë, njohja e tyre mbetet e kufizuar.
Dhënia e çmimit të vitit 2026 për ish-komisioneren e lartë të OKB-së për të drejtat e njeriut, Navi Pillay, i nxjerr në pah këto kundërthënie. Znj. Pillay ka një histori të shquar në drejtësinë penale ndërkombëtare dhe në luftën kundër aparteidit, por përzgjedhja e saj ngre pikëpyetje për prioritetet politike të establishmentit të Nobelit.
Ajo kryesoi një komision të OKB-së që akuzoi Izraelin për gjenocid në Rripin e Gazës, një përfundim të cilin Izraeli e kundërshton fuqishëm.
Po antisemitizmi vrastar i Hamasit dhe i lëvizjeve të tjera ekstremiste islamiste? Mizoritë e 7 tetorit 2023 treguan se antisemitizmi gjenocidal mbetet një kërcënim vdekjeprurës.
Përse kritika ndaj Izraelit duhet të marrë më shumë rëndësi sesa përballja me ata që kërkojnë shkatërrimin e tij?
Të gjitha këto abuzime kërkojnë shqyrtim. Njëri nuk e justifikon tjetrin.
Edhe qëndrimi i znj. Pillay ndaj Kinës komuniste meriton shqyrtim. Si zyrtarja më e lartë e OKB-së për të drejtat e njeriut, ajo mungoi dukshëm në ceremoninë e Nobelit për Liu Xiaobon në vitin 2010, duke përmendur një çështje teknike të orarit si justifikimin e saj frikacak.
Kohët e fundit janë shfaqur edhe akuzat se zyra e saj ua dha autoriteteve kineze emrat e disidentëve. Këto akuza kërkojnë shqyrtim të kujdesshëm, por ato nënvizojnë shqetësimet e kahershme për marrëdhëniet e establishmentit ndërkombëtar të të drejtave të njeriut me Pekinin.
Komiteti i Nobelit rrezikon të marrë dhe të trashëgojë problemet e besueshmërisë së Këshillit të OKB-së për të Drejtat e Njeriut, ku qeveritë autoritare si Kina, Koreja e Veriut, Irani dhe Kuba kanë pasur vende, pavarësisht historikut të tyre dhe mbrojtjes së ashpër të shkeljeve të tyre flagrante të të drejtave të njeriut.
Çfarë tregon kjo për qeverisjen ndërkombëtare të të drejtave të njeriut, kur qeveritë e akuzuara për shtypjen e lirive themelore marrin pjesë në gjykimin e të tjerëve? Komiteti Norvegjez i Nobelit vendosi ta shpërblejë me çmimin e tij prestigjioz zyrtaren më të lartë të OKB-së për të drejtat e njeriut.
Të drejtat e njeriut nuk mund të jenë universale kur zbatimi i tyre varet nga identiteti politik i autorit të shkeljes.
Këtu qëndron problemi themelor i Çmimit Nobel për Paqen. Angazhimi diplomatik bëhet një arritje në vetvete. Prestigji institucional zëvendëson guximin personal. Aspiratat politike shpërblehen sikur të ishin fakte të kryera.
Ndërkohë, ata që përballen me shtypjen mbeten në hije.
Rezultati është një pikë e verbër e formësuar nga perandoria, e rënduar më tej nga njohja jo e njëtrajtshme e luftërave kundër diktaturës komuniste dhe ekstremizmit antisemit.
Çmimi Nobel për Paqen nuk ishte menduar kurrë si një certifikatë miratimi ideologjik nga establishmenti politik i Evropës. Ai synonte të njihte kontributet e jashtëzakonshme për paqen.
Megjithatë, paqja nuk mund të ndahet nga liria. Nuk ka paqe të qëndrueshme në një shtet-burg, nuk ka pajtim të mirëfilltë nën detyrimin totalitar dhe nuk ka barazi morale mes atyre që kërkojnë paqësisht lirinë dhe atyre që i burgosin.
Gandhit nuk i është dashur kurrë Çmimi Nobel për të siguruar vendin e vet në histori. As disidentëve kinezë që i rezistojnë tiranisë komuniste, as qytetarëve izraelitë që mbrojnë veten kundër terrorizmit.
Statura e tyre morale na tregon më shumë për kufizimet e komitetit sesa na tregojnë vendimet e komitetit për ta.
