Një përplasje e re po zhvillohet brenda Bashkimit Evropian për mënyrën se si do të financohen dhe menaxhohen rrjetet elektrike, ndërsa qeveritë kombëtare po kundërshtojnë përpjekjen e Brukselit për të vendosur rregulla më të unifikuara mbi tarifat.
Sipas një dokumenti të Këshillit të BE-së, shtetet anëtare kërkojnë të kufizojnë kompetencat e Komisionit Evropian dhe të ruajnë më shumë kontroll kombëtar mbi mënyrën se si tarifohen dhe menaxhohen rrjetet.
Çështja është bërë veçanërisht e rëndësishme pasi BE-ja synon që familjet dhe bizneset të kalojnë nga karburantet fosile te energjia elektrike. Fabrikat, qendrat e të dhënave, pompat e nxehtësisë dhe automjetet elektrike pritet të rrisin ndjeshëm kërkesën për energji.
Por zgjerimi dhe mirëmbajtja e rrjeteve po rëndon gjithnjë e më shumë mbi faturat. Sipas të dhënave të BE-së, tarifat e rrjetit përbëjnë rreth 27% të faturës së energjisë për familjet dhe 21% për bizneset, ndërsa taksat dhe tarifat kombëtare shtojnë përkatësisht edhe 24% dhe 16%.
Komisioni Evropian ka propozuar një metodologji të përbashkët për tarifat, me synimin që konsumatorët të nxiten të përdorin më shumë energji jashtë orareve të pikut dhe që projektet e reja të vendosen në zona ku rrjeti ka kapacitet të lirë.
Por disa vende, përfshirë Francën, Gjermaninë, Italinë, Poloninë, Finlandën, Spanjën dhe Holandën, kërkojnë që kompetencat e Komisionit të kufizohen dhe që rregullat të funksionojnë më shumë si udhëzime sesa si kërkesa detyruese.
Presidenca irlandeze e Këshillit po përpiqet të gjejë një kompromis. Propozimi i saj lejon një metodologji reference në nivel evropian, por u jep rregullatorëve kombëtarë mundësinë të devijojnë prej saj në raste të arsyetuara, transmeton Telegrafi.
Përplasja lidhet edhe me një problem tjetër: mungesën e kapaciteteve të rrjetit. Fabrikat, projektet e energjisë së rinovueshme dhe qendrat e të dhënave po konkurrojnë për lidhje të reja me rrjetin, ndërsa në shumë vende listat e pritjes po zgjerohen.
Një grup i madh shtetesh kërkon që qeveritë të kenë rol më të madh në përcaktimin se cilat projekte marrin përparësi kur kapaciteti është i kufizuar. Sipas tyre, kjo nuk është vetëm çështje teknike, por lidhet me konkurrueshmërinë industriale, sigurinë energjetike dhe prioritetet sociale.
Rasti i Danimarkës e tregon qartë problemin. Kopenhaga ka miratuar një ligj emergjent që u jep qendrave të të dhënave prioritetin më të ulët për lidhje të reja me rrjetin, pasi kërkesat e shumta për energji detyruan autoritetet të ndalonin përkohësisht lidhjet e reja.
Në sfond qëndron edhe zgjerimi i shpejtë i qendrave të të dhënave, veçanërisht për inteligjencën artificiale. BE-ja synon të trefishojë kapacitetin e tyre deri në vitin 2035, por disa vende paralajmërojnë se rritja e kërkesës mund të ushtrojë presion mbi rrjetet dhe të rrisë kostot e energjisë për konsumatorët.
Në thelb, debati nuk është vetëm për tarifat e energjisë. Ai po shndërrohet në një përplasje më të gjerë për kush duhet të kontrollojë rrjetin elektrik evropian dhe kush do të paguajë koston e tranzicionit energjetik. /Telegrafi/
