Serbia deri më tani ka zbatuar plotësisht vetëm tre nga 24 rekomandimet e Grupit të Shteteve kundër Korrupsionit (GRECO) të Këshillit të Evropës, u njoftua më 18 gusht.
Siç u tha në raportin e këtij viti, 10 rekomandime u zbatuan pjesërisht dhe 11 nuk u zbatuan fare.
Prandaj, GRECO shpreh shqetësim dhe vëren se që nga Raporti i mëparshëm i Përputhshmërisë i korrikut 2024, “nuk janë arritur rezultate konkrete”.
“Më saktësisht, krerët e kabinetit dhe këshilltarët ende nuk mbulohen nga fushëveprimi i Ligjit për Parandalimin e Korrupsionit, ndërsa kontrollet e integritetit ende nuk janë pjesë e procesit të emërimit për ministrat, krerët e kabinetit dhe këshilltarët e ardhshëm”, thuhet ndër të tjera në raportin e GRECO-s.
“Nuk është miratuar asnjë kod sjelljeje që do të zbatohej për personat me pozicionet më të larta ekzekutive, as nuk ka ndonjë dokument që do të përcaktonte standardet e sjelljes për Presidentin e Republikës”, shtojnë ata.
Ata gjithashtu arrijnë në përfundimin se miratimi i Strategjisë Kombëtare Kundër Korrupsionit për periudhën 2024–2028 paraqet përparim të konsiderueshëm, por se ende nuk është hartuar një dokument strategjik i veçantë në fushën e parandalimit të korrupsionit midis atyre që mbajnë pozicionet më të larta ekzekutive.
GRECO i kërkon Kryetarit të Delegacionit Serb në Këshillin e Evropës të paraqesë një raport mbi progresin në zbatimin e rekomandimeve të mbetura deri në fund të qershorit 2027.
Serbia është anëtare e GRECO-s që nga viti 2003 dhe i është nënshtruar katër raundeve të vlerësimeve, duke u përqendruar në tema të ndryshme që lidhen me parandalimin dhe luftimin e korrupsionit.
Ky raund i pestë vlerësimi ka të bëjë me parandalimin e korrupsionit dhe promovimin e integritetit në qeverinë qendrore dhe agjencitë e zbatimit të ligjit.
Në maj, Qeveria Serbe formoi një Grup Pune për të monitoruar zbatimin e rekomandimeve të GRECO-s, të kryesuar nga Ministri i Drejtësisë Nenad Vujiq.
Anëtarët e qeverisë ende gëzojnë imunitet kur bëhet fjalë për korrupsionin
GRECO vëren në raportin e saj se, megjithëse një numër më i madh ministrish sesa më parë kanë njësi të auditimit të brendshëm, ky nuk është rasti me të gjitha kabinetet.
“Për më tepër, krimet e korrupsionit nuk përjashtohen nga fushëveprimi i imunitetit që gëzojnë anëtarët e Qeverisë.”
“Ndërsa juridiksioni i Prokurorisë për Krimin e Organizuar për veprat penale kundër detyrës zyrtare ende nuk përfshin të gjithë personat me pozicionet më të larta ekzekutive, përfshirë Presidentin e Republikës”, nënvizojnë ata.
GRECO vëren gjithashtu se zbatimi me sukses i rekomandimeve që lidhen me mbajtësit e pozicioneve më të larta qeveritare varet nga ndryshimet e ardhshme në Ligjin për Parandalimin e Korrupsionit dhe Ligjin për Lobimin.
“GRECO shpreh keqardhje për faktin se procesi legjislativ në lidhje me këto ndryshime nuk ka bërë përparim të ndjeshëm për gati tre vjet”, theksuan ata.
Ndër të tjera, GRECO rekomandoi vendosjen e rregullave që kërkojnë kryerjen e kontrolleve të integritetit para emërimit të ministrave, me qëllim identifikimin e rreziqeve të mundshme të konfliktit të interesit para marrjes së detyrës.
GRECO vëren se është krijuar një grup pune për të analizuar mënyrat e mundshme të kryerjes së kontrolleve të integritetit të zyrtarëve publikë para emërimit të tyre.
“Edhe pse zhvillimet e lartpërmendura po ecin në drejtimin e duhur dhe megjithëse grupi i punës i sapokrijuar ka mbajtur tashmë dy takimet e para, deri më tani nuk janë arritur rezultate konkrete”, përfundojnë ata.
Procedurat kundër policisë pa mbikëqyrje të jashtme
Raporti i GRECO-s thekson se mekanizmi për trajtimin e ankesave të qytetarëve dhe mbikëqyrjen e policisë nuk është ndryshuar në një mënyrë që do të përmirësonte pavarësinë dhe transparencën e saj.
Ata vënë në dukje se sipas autoriteteve, gjatë vitit 2024 janë pranuar më shumë se 1,700 ankesa, që përfaqëson një rritje prej 17% krahasuar me vitin e kaluar.
Vetëm në 127 raste, procedura e ankesës identifikoi mangësi në punën e oficerëve të policisë.
“Procedura e ankesës kryhet kryesisht nga policia dhe Ministria e Punëve të Brendshme, dhe për këtë arsye nuk përfaqëson një formë të mbikëqyrjes së jashtme.”
Gjithashtu vihet re se në projekt-planin e veprimit për zbatimin e Strategjisë Kombëtare përfshihen futja e kontrolleve të rregullta të sigurisë për të gjithë oficerët e policisë, një regjistër i punësimeve shtesë dhe një sistem i institucionalizuar i rotacionit të punonjësve në fushat me rrezik të lartë korrupsioni.
Megjithatë, zbatimi i këtyre masave nuk ka filluar ende.
Përveç kësaj, GRECO thekson se Plani Operacional “i shumëpritur” për Parandalimin e Korrupsionit në Polici ende nuk është miratuar zyrtarisht.
“Me rëndësi të veçantë është reforma e procedurave të rekrutimit dhe emërimit për pozicione të larta në polici, për të siguruar procedura të bazuara në meritë dhe procedura transparente përzgjedhjeje”, shtohet në raport.
Kjo, vërejnë ata, do të kontribuonte gjithashtu në përmirësimin e autonomisë operative të policisë në lidhje me Ministrinë e Punëve të Brendshme, “e cila mbetet një çështje e hapur”.
Thuhet se janë arritur rezultate të caktuara – nëpërmjet trajnimit të vazhdueshëm mbi çështjet e integritetit dhe mbrojtjes së sinjalizuesve, integrimit të plotë të Kodit të Etikës së Policisë në trajnime, si dhe krijimit të Komisionit të Etikës së Policisë.
Pa bashkëpunim midis Qeverisë dhe Agjencisë për Parandalimin e Korrupsionit
GRECO deklaron në raportin e saj se “edhe pse bashkëpunimi midis Agjencisë për Parandalimin e Korrupsionit dhe institucioneve të tjera përkatëse vazhdon”, bashkëpunimi midis Qeverisë së Serbisë dhe Agjencisë “ende nuk është formalizuar”.
“Dhe Agjencisë ende nuk i janë siguruar burime të mjaftueshme njerëzore”, vërejnë ata.
Ata theksojnë se gjatë vitit 2024, Agjencia vazhdoi të kontrollojë deklaratat e pasurisë dhe të ardhurave të personave me pozicionet më të larta ekzekutive.
Megjithatë, ata vërejnë se fokusi i inspektimeve të planifikuara për vitin 2025 është zhvendosur në raportet e paraqitura nga deputetët, gjyqtarët dhe prokurorët publikë.
Këshilli i Evropës themeloi GRECO-n në vitin 1999 me qëllim monitorimin e zbatimit të Konventave të Këshillit të Evropës, pra përputhshmërinë e legjislacionit të shteteve anëtare me standardet anti-korrupsion të Këshillit të Evropës.
Vlerësimet e GRECO-s përfshijnë mbledhjen e informacionit përmes pyetësorëve, vizitave në vendin që vlerësohet dhe përgatitjen e raporteve të vlerësimit.
Këto raporte përmbajnë gjithashtu rekomandime për vendet që po vlerësohen.
Masat e ndërmarra nga shteti për të zbatuar rekomandimet vlerësohen më pas si pjesë e një procedure të veçantë për monitorimin e zbatimit të tyre.
GRECO deri më tani ka nisur pesë raunde vlerësimi që trajtojnë tema specifike.
Raundi i pestë i vlerësimit u lançua zyrtarisht më 20 mars 2017.
Raporti nuk është ligjërisht i detyrueshëm, por paraqet një vlerësim ndërkombëtar të performancës së një vendi në luftën kundër korrupsionit.
