Bernie Sanders kishte kritikuar prej vitesh klasën e miliarderëve.
Në dhjetor të vitit 2010, senatori nga Vermonti mbajti fjalim në Senat për më shumë se tetë orë e gjysmë, në shenjë proteste kundër një marrëveshjeje dypartiake për zgjatjen e uljeve të taksave për të pasurit. Kur kandidoi për president në vitin 2016, kjo çështje u bë temë e pothuajse çdo fjalimi të tij.
Pak njerëz në Uashington i kushtonin vëmendje asaj që thoshte. Sondazhet tregonin se klasa e miliarderëve nuk ishte shqetësim i madh për votuesit, as për demokratët.
Gallup prej kohësh u kërkon amerikanëve të përmendin problemin më të rëndësishëm me të cilin përballet vendi, dhe hendeku mes të pasurve dhe të varfërve përmendej nga rreth dy për qind e të anketuarve. Kjo shifër pothuajse nuk ndryshoi për më shumë se një dekadë. Madje, deri në vitin 2019, demokratët e renditnin këtë çështje në vendin e nëntë, në barazim me të tjera.
Miliarderët dikur ishin heronj të kulturës pop
Në atë kohë mbizotëronte edhe optimizmi i viteve të Facebook-ut. Ikona të Silicon Valley-t, si Mark Zuckerberg, Elon Musk, Jack Dorsey dhe shumë të tjerë, adhuroheshin nga kultura popullore, shfaqeshin rregullisht në emisione televizive dhe në kopertinat e revistave. Revista Time e shpalli Zuckerbergun Personin e Vitit në 2010-ën. Musk e mori këtë titull në vitin 2021, po atë vit kur ishte nikoqir i emisionit Saturday Night Live.
Kohët kur manjatët e teknologjisë trajtoheshin si heronj kanë marrë fund. Amerikanët kanë humbur simpatinë për miliarderët dhe, në këtë cikël zgjedhor, votuesit u siguruan që politikanët t’i dëgjonin. Rreth 72 për qind e amerikanëve thanë se ka shumë para në politikë, sipas një sondazhi të Politico-s. Kur u pyetën nëse miliarderët kanë ndikim të tepruar, 61 për qind u përgjigjën po. Këtu përfshiheshin 75 për qind e votuesve të Kamala Harrisit në vitin 2024 dhe 55 për qind e votuesve të Donald Trumpit.
Në sondazhin e vitit 2025 të Harris Poll, me titull “Amerikanët dhe miliarderët”, 53 për qind e amerikanëve thanë se miliarderët përbëjnë kërcënim për demokracinë, shtatë pikë përqindjeje më shumë se një vit më parë, shkruan newsweek.
Shumat e shpenzuara në këtë cikël zgjedhor janë të paprecedenta. Shpenzimet për reklama pritet të arrijnë një rekord prej 11.6 miliardë dollarësh, më shumë se 11.2 miliardë dollarët e shpenzuar në zgjedhjet presidenciale të vitit 2024. Musk, njeriu më i pasur në botë, ka investuar 446 milionë dollarë nga pasuria e tij në zgjedhjet e mesmandatit, shumicën e tyre në mbështetje të fushatës së Ken Paxtonit, prokurorit të përgjithshëm të Teksasit, për Senat.
Demokratët kanë gjithashtu donatorët e tyre të mëdhenj. George Soros ka dhuruar rreth 102 milionë dollarë në këtë cikël zgjedhor. Michael Bloomberg ka shtuar rreth 80 milionë dollarë në shtator dhe tetor. Paratë e Reid Hoffmanit kanë shkuar për super-PAC-e që mbështesin kandidatë kundër ndikimit të miliarderëve në Teksas dhe Kentaki.
Në vitin 2024, fushata e Kamala Harrisit shpenzoi rreth 1.5 miliardë dollarë gjatë 15 javëve të saj, afërsisht 100 milionë dollarë në javë gjatë periudhës më intensive.
Argumenti që Sanders e kishte ngritur prej vitesh tashmë ka shumë mbështetës. Robert Reich, i cili shërbeu si sekretar i Punës gjatë presidencës së Bill Clintonit, shkroi këtë javë se pasuria e miliarderëve “bëhet problem publik kur ndërhyn në politikë, duke e bërë më të vështirë që votuesit e zakonshëm të dëgjohen. Ajo e mbyt demokracinë”.
Para rekord pas vendimit Citizens United
Pasi përfshirja e tyre në politikë u bë më e dukshme pas vendimit të vitit 2010 në çështjen Citizens United, miliarda dollarë filluan të derdhen në fushatat politike të të dyja partive.
Sipas rregullave federale, një individ mund t’i dhurojë një kandidati vetëm 3,500 dollarë për çdo palë zgjedhje. Pas vitit 2010, një super-PAC që mbështet të njëjtin kandidat mund të pranojë shuma të pakufizuara.
Këtë vit, pjesa më e madhe e këtyre parave po shkon për një betejë mbrojtëse. Republikanët kontrollojnë të dyja dhomat e Kongresit dhe po përpiqen t’i mbajnë ato, ndërsa miratimi i Trumpit është afër niveleve më të ulëta historike. Edhe shtetet që partia dikur i konsideronte të sigurta janë bërë konkurruese.
Në fund të gushtit, Cook Political Report i kaloi Ajovën dhe Teksasin nga “prirje republikane” në “garë të hapur”, duke i vendosur përkrah Alaskës, Mainit, Miçiganit dhe Ohajos. Sondazhet e fundit kanë treguar se demokratët janë përpara në garat për Senat në Teksas, Ohajo dhe Kanzas, ku aktualisht dominojnë republikanët.
“Duket se opinioni publik vazhdon të anojë drejt demokratëve. Republikanët duket se kanë rimarrë disi terren. Por nuk ka shumë njerëz që janë optimistë se ata do të arrijnë ta ruajnë kontrollin kudo. Çështja është vetëm se sa e rëndë do të jetë humbja e tyre”, tha për Newsweek Mike Madrid, strateg republikan me përvojë.
Megjithatë, mbështetësit më të pasur të partisë kanë reaguar me shuma rekord. Nga 2.77 miliardë dollarët e dhuruar nga 50 donatorët dhe organizatat më të mëdha në këtë cikël, kontribuuesit e lidhur me republikanët kanë dhënë 1.67 miliardë dollarë, dyfishin e 832 milionë dollarëve të dhuruar nga ata të lidhur me demokratët, sipas një analize të Newsweek të të dhënave të Komisionit Federal të Zgjedhjeve (FEC). Tetë nga dhjetë donatorët më të mëdhenj individualë janë në anën republikane. Soros dhe Bloomberg janë përjashtimet e vetme.
Musk kryeson listën. Shuma prej 446 milionë dollarësh që ai ka dhuruar është më shumë se gjysma e totalit të dhuruar nga të gjithë donatorët e lidhur me demokratët që janë në 50-shen më të madhe, si dhe më shumë se katërfishi i shumës së Sorosit.
Demokratët e kompensojnë një pjesë të këtij hendeku përmes vetë kandidatëve të tyre. Nëse merren parasysh vetëm paratë e mbledhura drejtpërdrejt nga fushatat, demokratët kryesojnë me rreth 285 milionë dollarë në garat për Dhomën e Përfaqësuesve dhe 425 milionë dollarë në garat për Senat. Por, kur përfshihen super-PAC-et dhe grupet e tjera të jashtme, avantazhi përmbyset dhe republikanët kanë një epërsi prej rreth 400 milionë dollarësh, sipas kolumnistit të New York Times, David Wallace-Wells, i cili citon përllogaritjet e analistit politik Nate Silver.
Ndarja shihet qartë në Teksas. Reklama në vlerë prej më shumë se 367 milionë dollarësh janë transmetuar në mbështetje të Paxtonit, gati trefishi i shumës së shpenzuar për demokratin James Talarico, sipas të dhënave të publikuara nga AdImpact. Megjithatë, Talarico ka mbledhur rreth tetë herë më shumë se Paxton nga donatorët që kontribuojnë drejtpërdrejt në fushatat e kandidatëve. Në Maine, demokrati Troy Jackson mblodhi katër herë më shumë para nga votuesit e shtetit në tremujorin e tretë, por senatores republikane Susan Collins dhe aleatëve të saj u kanë shpenzuar 40 për qind më shumë se fushata e Jacksonit, shkroi Wallace-Wells.
Disa nga aktorët e rinj më të mëdhenj janë më pak të interesuar se cila parti fiton dhe më shumë për atë që do të bëjë Kongresi më pas. Firma e kapitalit sipërmarrës Andreessen Horowitz shpenzoi vetëm rreth dy milionë dollarë për politikë në zgjedhjet e mesmandatit të vitit 2022. Deri në maj të këtij viti, firma dhe themeluesit e saj kishin kaluar 115 milionë dollarë, shumica e të cilave u kanalizuan përmes super-PAC-eve që mbështesin kandidatë të favorshëm në të dyja partitë: Fairshake për kriptovalutat dhe Leading the Future për inteligjencën artificiale. Bashkëthemeluesi i OpenAI, Greg Brockman, dhe bashkëshortja e tij, Anna, kishin dhuruar 50 milionë dollarë deri në fund të korrikut.
Edhe industria e kriptovalutave ka yjet e saj. Cameron dhe Tyler Winklevoss, binjakët që u përplasën me Mark Zuckerbergun për themelimin e Facebook-ut dhe që më vonë u portretizuan në filmin e vitit 2010 The Social Network, kishin dhuruar 42.7 milionë dollarë deri në fund të korrikut, kryesisht për republikanët, sipas New York Times.
Miliarderët kundër taksës për miliarderët
Beteja për paratë e miliarderëve ka mbërritur edhe te vetë fletëvotimi. Në Kaliforni, votuesit do të vendosin të martën për Propozimin 40, një taksë njëherëshe prej pesë për qind mbi pasurinë neto të miliarderëve që jetonin në shtet më 1 janar 2026. Pjesa më e madhe e të ardhurave do të shkonte për kujdesin shëndetësor të banorëve me të ardhura të ulëta, pas shkurtimeve federale në programin Medicaid.
Emmanuel Saez, ekonomisti i UC Berkeley-t që bashkautorë i propozimit, tha se ai nisi si një kërkesë që miliarderët “më në fund të paguajnë pjesën e tyre të drejtë të taksave, në mënyrë që qasja në kujdesin shëndetësor të ruhej në Kaliforni pas shkurtimeve të Medicaid-it nga Trumpi”.
“Miliarderët kanë shpenzuar shuma të mëdha, 300 milionë dollarë e më shumë, për ta rrëzuar atë. Prandaj, Propozimi 40 është bërë simbol i betejës mes demokracisë dhe oligarkisë”, tha ai për Newsweek.
Bashkëthemeluesi i Google, Sergey Brin, udhëheq kundërshtimin me rreth 102 milionë dollarë. Në dhjetor të vitit 2025, tre javë para afatit për përcaktimin e rezidencës, ai u regjistrua për të votuar në Nevada. Saez tha se data ishte zgjedhur në mënyrë që miliarderët ta kishin të vështirë të largoheshin në kohë, pasi ndryshimi i rezidencës tatimore nënkupton edhe shkëputjen e lidhjeve profesionale me shtetin. New York Times ka raportuar se Brin ende udhëton drejt Google-it në Silicon Valley çdo dy javë.
“Kjo do të thotë se ai pothuajse me siguri i nënshtrohet taksës mbi pasurinë dhe prandaj po shpenzon kaq shumë për ta rrëzuar Propozimin 40”, tha Saez.
Darien Shanske, profesor i së drejtës tatimore në UC Davis, i cili gjithashtu ndihmoi në hartimin e propozimit, dyshoi që në fillim për këtë lëvizje. “Largimi i pretenduar nuk ishte kurrë veçanërisht bindës”, tha ai për Newsweek.
Paratë kanë ndikuar në sondazhe. Në shtator, 52 për qind e votuesve të mundshëm e mbështetën masën në një sondazh të Public Policy Institute of California. Deri në tetor, ajo po humbiste me 46 për qind kundrejt 52 për qind. Kundërshtarët financuan gjithashtu dy masa kundërpropozime, Propozimet 41 dhe 42. Nëse cilado prej tyre merr më shumë vota se Propozimi 40, taksa dështon edhe nëse shumica e votuesve e miraton atë.
Suzanne Jimenez, shefe e stafit të SEIU-United Healthcare Workers West, organizata kryesore që sponsorizon propozimin, akuzoi Brinin dhe miliarderët e tjerë se po shpenzojnë më shumë se një milion dollarë në ditë “për të mashtruar votuesit kalifornianë”.
“Miliarderët mund të blejnë të gjitha reklamat që duan”, tha ajo. “Por ata nuk mund të blejnë besueshmërinë që anëtarët e koalicionit tonë kanë te komunitetet e tyre dhe as votuesit e Kalifornisë”.
Saez pret që beteja të vazhdojë edhe pas së martës, pavarësisht rezultatit. “Edhe nëse Propozimi 40 dështon, çështja e përqendrimit ekstrem të pasurisë dhe fuqisë së jashtëzakonshme për të ndikuar në shoqëri dhe politikë që vjen me të, mbetet”, tha ai. Ai parashikoi se propozimet për taksimin e pasurisë do të shfaqen në shtete të tjera dhe do të jenë “në qendër të vëmendjes” në zgjedhjet paraprake presidenciale të demokratëve në vitin 2028.
Kujdes çfarë dëshiron
Sanders kaloi më shumë se një dekadë duke kritikuar uljet e taksave për të pasurit dhe, gjatë pjesës më të madhe të asaj kohe, dukej sikur fliste me veten. Këtë vit, demokratët nga Teksasi deri në Maine po bëjnë fushatë me të njëjtën ide, megjithëse partia ende varet nga miliarderë si Soros dhe Bloomberg për financimin e saj.
Kalifornia tregon sa e vështirë mund të jetë kjo ekuilibër. Guvernatori Gavin Newsom thotë se mbështet një taksë kombëtare për miliarderët, por kundërshton Propozimin 40. Më 9 tetor, ai mbështeti Propozimin 42, kundërmasën që financohet kryesisht nga Brin. Të dy kandidatët për guvernator, republikani Steve Hilton dhe demokrati Xavier Becerra, gjithashtu e kanë kundërshtuar Propozimin 40.
Brandon Rottinghaus, profesor i shkencave politike në Universitetin e Houstonit, tha se partia po ecën në një rrugë të ngushtë.
“Demokratët duhet të jenë të kujdesshëm në afrimin me miliarderët”, tha ai për Newsweek. “Në një moment populist dhe me Partinë Demokratike të ndarë për mënyrën e angazhimit, udhëheqësit e partisë do të duhet të gjejnë një ekuilibër të vështirë mes kontrollit të praktikave të biznesit dhe vazhdimit të financimit politik nga ata që kanë xhepa të thellë”.
Të tjerë vënë në pikëpyetje nëse ky mesazh sjell vota.
“Është në rregull që demokratët të përballen me klasën e miliarderëve, por të mos presin që kjo t’u sjellë shumë vota të reja”, tha Jim Kessler, bashkëthemelues i organizatës centriste Third Way. Demokratët duhet të përqendrohen te çështjet që “bëjnë një ndryshim të prekshëm në jetën e njerëzve të zakonshëm”, tha ai, përfshirë taksimin e të pasurve “dukshëm më shumë”, nëse kjo është e nevojshme. “Por vetëm përballja me miliarderët, pa trajtuar shqetësimet e përditshme të njerëzve, nuk mjafton”.
Heidi Heitkamp, ish-senatore demokrate nga Dakota e Veriut, e sheh pakënaqësinë e votuesve si të lidhur me teknologjinë.
“Kur shikon klasën e miliarderëve sot, bëhet fjalë për njerëzit që drejtojnë teknologjinë në këtë vend”, tha ajo për Newsweek. Ajo paralajmëroi gjithashtu partinë që të mos humbasë në betejat e mëdha strukturore nëse fiton pushtetin.
“Nëse flasin vetëm për ndryshime sistemike, për shembull, për eliminimin e monopoleve apo diçka të ngjashme, kjo nuk do të rezonojë te votuesit”, tha ajo. “Votuesit duan reagim të menjëhershëm dhe politika konkrete që do t’ua lehtësojnë vështirësitë kur shohin pagën dhe faturat e tyre”.
Pakënaqësia ka edhe një krah MAGA, dhe zëri i tij më i fortë ka kaluar vite duke luftuar njeriun më të pasur në botë.
Steve Bannon, ish-kryestrategu i Shtëpisë së Bardhë i Trumpit, filloi të sulmonte atë që ai i quan “oligarkë” para inaugurimit të dytë të Trumpit. Ai i ndan ata në “zotërit e parave të lehta” të Wall Street-it dhe titanët e teknologjisë së Silicon Valley-t, ndërsa Muskun e ka quajtur “të keq”.
Pakënaqësia është e dukshme edhe te votuesit republikanë. Një sondazh i CNBC-së këtë muaj zbuloi se shumë votues republikanë që mbështesin zhvillimin e inteligjencës artificiale kundërshtojnë qendrat e të dhënave që po ndërtohen për ta fuqizuar atë në komunitetet e tyre.
Nuk mund t’u ikësh parave
Ekziston edhe një kundërthënie. Gjatë fushatave, rivalët kanë sulmuar kandidatët që kritikojnë të pasurit, ndërkohë që pranojnë donacionet e tyre.
Senatori i Georgias, Jon Ossoff, e quan Shtëpinë e Bardhë të Trumpit “administratën më të korruptuar të të gjitha kohërave”. Më shumë se 70 miliarderë kanë dhuruar gati gjysmë milioni dollarë për fushatat e tij, sipas The Free Press.
“Politikani më i rremë është një demokrat që ankohet për paratë në politikë”, tha Nathan Brand, strateg republikan, për këtë media.
Në një tubim në El Paso, Talarico tha se “Elon Musk po përpiqet ta blejë këtë vend në Senat”. Një super-PAC që e mbështet atë ka marrë para nga Reid Hoffman dhe Adam Pritzker, ndërsa Bloomberg i ka dhuruar 2.5 milionë dollarë një tjetri. Kritikët konservatorë e kanë quajtur hipokrit për këtë.
Abdul El-Sayed, kandidati progresist në Miçigan, e bëri largimin e parave nga politika një shtyllë të fushatës së tij. Më pas, Senate Majority PAC, që kishte marrë nëntë milionë dollarë nga Democracy PAC i Sorosit, angazhoi 30 milionë dollarë për shtetin. Pasi El-Sayed mori pjesë në një mbledhje fondesh të organizuar nga nipi i Sorosit, fushata e republikanit Mike Rogers tha se El-Sayed kërkonte largimin e parave nga politika vetëm kur ato nuk shpenzoheshin për të. El-Sayed ka thënë se mirëpret mbështetjen nga individë që duan të kontribuojnë.
Hoffman dhuroi gjithashtu 500,000 dollarë në Kentaki për një super-PAC që mbështet demokratin Zach Dembo, i cili ka bërë fushatë kundër ndikimit të donatorëve të pasur. Kundërshtari i tij republikan, Ralph Alvarado, e quajti këtë “para të pista të klasës së Epsteinit”, duke iu referuar lidhjeve të mëparshme të Hoffmanit me Jeffrey Epsteinin.
Përplasja më e ashpër ndodhi në Maine. Në një debat, Jackson i tha Collinsit se asnjë miliarder nuk po e financonte. Dy ditë më vonë, raporti i fushatës së tij tregoi donacione nga të paktën katër miliarderë.
“Ju thatë se nuk do të merrnit para nga miliarderët. Kjo nuk është e vërtetë”, i tha Collins në debatin e tyre të radhës. Kryetari i Partisë Republikane të shtetit, Jim Deyermond, e quajti këtë “hipokrizi të hapur”.
Fushata e Jacksonit thotë se 95 për qind e kontributeve të saj janë nën 100 dollarë dhe se nuk pranon para nga PAC-et e korporatave.
Këto donacione të vogla përballen me shuma që do të ishte e vështirë të imagjinoheshin 16 vjet më parë. Në vitin 2010, kur u mor vendimi Citizens United, miliarderët dhuruan rreth 31 milionë dollarë për fushatat federale, më pak se një për qind e të gjitha parave të shpenzuara, sipas organizatës progresiste Americans for Tax Fairness.
Në këtë cikël zgjedhor, organizata ka gjurmuar tashmë më shumë se 1.7 miliardë dollarë nga familjet miliardere dhe kompanitë që ato kontrollojnë. Përllogaritja e saj përfundon në gusht, përpara se Musk të dërgonte edhe 158 milionë dollarë të tjerë për super-PAC-un kryesor të republikanëve të Senatit në shtator.
Shifra e vërtetë nuk do të dihet deri shumë kohë pas së martës. /Telegrafi/
