Izraelitët po votojnë në zgjedhje që konsiderohen ndër më të rëndësishmet në historinë e vendit, në një garë të ngushtë mes kryeministrit aktual Benjamin Netanyahu dhe ish-shefit të ushtrisë Gadi Eisenkot. Sipas sondazheve të publikuara të premten, dy rivalët janë pothuajse në barazim, por asnjëri prej blloqeve politike nuk pritet të sigurojë 61 vendet e nevojshme për formimin e një qeverie me shumicë parlamentare.
Rreth 70 mijë izraelitë thuhet se janë kthyer nga jashtë vendit për të votuar, ndërsa afërsisht 500 mijë qytetarë pritet të votojnë për herë të parë. Sistemi proporcional i përfaqësimit në Izrael e bën të domosdoshëm formimin e koalicioneve, ndaj rezultati mund të pasohet nga javë ose muaj negociatash mes partive, të cilat kanë vendosur tashmë disa vija të kuqe për bashkëpunimin e mundshëm, transmeton Telegrafi.
Eisenkot, lider i partisë së re Yashar, është figura kryesore e të ashtuquajturit “blloku i ndryshimit”, i cili përfshin parti me dallime ideologjike, por që bashkohen në synimin për t’i dhënë fund qeverisjes së Netanyahut. Në këtë grup bëjnë pjesë edhe ish-kryeministri Naftali Bennett dhe Avigdor Lieberman, të dy me qëndrime të ashpra për sigurinë, si dhe ish-gjenerali me prirje të majta Yair Golan.
Netanyahu, i cili për herë të parë mori postin e kryeministrit në vitin 1996, synon të rikthehet në pushtet përmes një aleance me partitë e ekstremit të djathtë dhe partitë ultraortodokse hebraike që përbëjnë koalicionin e tij aktual, të cilësuar si më i djathti në historinë e Izraelit.
Në garë janë edhe dy blloqe të partive arabe. Arabët përbëjnë rreth një të pestën e popullsisë së Izraelit, ndërsa shumë prej tyre identifikohen si qytetarë palestinezë të Izraelit. Teorikisht, partitë e tyre mund të bëhen vendimtare për formimin e qeverisë, por pothuajse të gjitha partitë kryesore hebraike, me një përjashtim, kanë përjashtuar bashkëpunimin me to.
Fushata është dominuar nga çështja e sigurisë. Opozita e ka kritikuar Netanyahun për dështimin e paprecedentë të sigurisë që parapriu sulmet e udhëhequra nga Hamasi më 7 tetor 2023, gjatë të cilave u vranë rreth 1,200 izraelitë dhe 251 persona u morën peng e u dërguan në Gaza. Kundërshtarët e tij kërkojnë krijimin e një komisioni të pavarur hetimor për sulmet, por Netanyahu e ka kundërshtuar prej kohësh këtë ide, duke pretenduar se një komision i tillë do të ishte i njëanshëm ndaj tij.
Opozita ka ngritur gjithashtu shqetësime për atë që e konsideron kërcënim ndaj institucioneve demokratike nën qeverisjen e Netanyahut. Kryeministri po përballet me një proces gjyqësor për akuza korrupsioni, të cilat i mohon, ndërsa vazhdon të mbështesë plane të debatueshme për reformimin e sistemit gjyqësor. Këto plane shkaktuan protesta masive përpara sulmeve të 7 tetorit.
Netanyahu, nga ana e tij, e ka paraqitur veten sërish si liderin që garanton sigurinë e Izraelit, duke përmendur sukseset strategjike në konfliktet e Lindjes së Mesme dhe marrëdhëniet e tij të afërta me presidentin amerikan Donald Trump.
Në ditët e fundit të fushatës, televizioni izraelit Channel 12 raportoi se Netanyahu kishte kërkuar një operacion të ri ushtarak, i cili mund të shkaktonte përballje me Iranin përpara zgjedhjeve, por se ishte kundërshtuar nga shefi i ushtrisë, Eyal Zamir. Një ditë më vonë, CNN raportoi se kryeministri kishte tentuar ta bindte Trumpin të autorizonte sulme të reja ndaj Iranit, por presidenti amerikan kishte refuzuar. Netanyahu i mohoi të dyja raportimet.
Kryeministri shkaktoi reagime edhe pasi publikoi një imazh të krijuar me inteligjencë artificiale, ku paraqitej një bombë bërthamore që godiste Tel Avivin. Ai paralajmëroi se ishte i vetmi lider që mund ta mbronte Izraelin në rast se Irani siguronte a*** b*********. Eisenkot e cilësoi deklaratën e tij si “histerike”.
Një tjetër çështje e debatueshme është shërbimi ushtarak. Qeveria e Netanyahut nuk ka zbatuar një vendim të Gjykatës Supreme që parashikon rekrutimin e burrave ultraortodoksë hebrenj që studiojnë me kohë të plotë në institucione fetare. Çështja ka shkaktuar përçarje, pasi mijëra izraelitë të tjerë janë thirrur për të shërbyer në ushtri gjatë konflikteve të fundit.
Eisenkot mban qëndrime përgjithësisht të ngjashme me Netanyahun për Gazën. Ai ka premtuar t’i japë fund sundimit të Hamasit në territor brenda 18 muajsh, përmes një plani paqeje të udhëhequr nga SHBA-ja ose, nëse është e nevojshme, përmes veprimeve ushtarake. Izraeli ka vazhduar të kryejë sulme në Gaza pothuajse çdo ditë që nga armëpushimi i arritur vitin e kaluar, duke deklaruar se shënjestron pjesëtarë të Hamasit.
Për Bregun Perëndimor të pushtuar, Eisenkot mbështet në përgjithësi vendbanimet izraelite, të cilat konsiderohen të paligjshme sipas së drejtës ndërkombëtare. Megjithatë, ai kërkon masa kundër kolonëve ekstremistë hebrenj, sulmet e të cilëve ndaj palestinezëve kanë arritur nivele rekord, sipas të dhënave të OKB-së. Ai ka folur gjithashtu për krijimin e kushteve për “autonomi ose një shtet të kufizuar” palestinez, por nën kontrollin përfundimtar të sigurisë nga Izraeli.
Zgjidhja me dy shtete, që nënkupton krijimin e një shteti të pavarur palestinez që bashkëjeton në paqe me Izraelin, është zhdukur pothuajse tërësisht nga debati kryesor politik izraelit. Edhe pse është spekuluar se partitë arabe mund të mbështesin në mënyrë joformale një qeveri të pakicës të udhëhequr nga Eisenkot, Lieberman, një aleat i mundshëm kyç, e ka përjashtuar pjesëmarrjen në një marrëveshje të tillë.
Sipas planit të njoftuar, televizionet izraelite do të publikojnë sondazhet dalëse të martën në orën 22:00, sipas orës lokale. Këto mund të japin një tregues fillestar të rezultatit, por mund të ndryshojnë ndjeshëm nga numërimi përfundimtar. Qindra mijëra ushtarë dhe rezervistë do të votojnë gjithashtu, por një pjesë e votave të tyre nuk do të nisë të numërohet deri të mërkurën, çka mund të ndikojë në rezultatin përfundimtar.
Edhe pse gara paraqitet kryesisht si një përballje mes Netanyahut dhe Eisenkotit, nuk përjashtohet mundësia që një lider tjetër të marrë postin e kryeministrit, nëse kushtëzon mbështetjen e partisë së tij për një koalicion me marrjen e postit më të lartë.
Një nga skenarët që shqetëson partitë është bllokimi politik, nëse asnjëri bllok nuk arrin shumicën dhe nuk mund të formohet as një qeveri e pakicës. Në këtë rast do të shpalleshin zgjedhje të reja, ndërsa Netanyahu do të vazhdonte të ushtronte detyrën si kryeministër në detyrë. Izraeli e ka përjetuar një situatë të ngjashme mes viteve 2019 dhe 2022, kur mbajti pesë zgjedhje të ndara për shkak të vështirësive të partive për të arritur marrëveshje. /Telegrafi/
