Disa nga zyrtarët më të lartë të Serbisë dhe entitetit boshnjak të Republikës Srpska, djali i presidentit të shtetit dhe udhëheqja e lartë e Kishës Ortodokse Serbe u mblodhën në Beograd më 7 shtator, ku Ratko Mladiq, i dënuar për gjenocid dhe krime të tjera lufte në Bosnjë dhe Hercegovinë, u varros me nderime shtetërore dhe ushtarake.
Kreu i Kishës Serbe kreu shërbimin e varrimit, dhe në funeral mori pjesë edhe ambasadori rus në Serbi, Aleksandër Boçan Kharçenko.
Analiza e pamjeve filmike dhe fotografive të disponueshme publikisht tregon se midis të pranishmëve kishte anëtarë të organizatave të shumta të veteranëve dhe të krahut të djathtë, përfshirë individë të dënuar për krime lufte dhe përhapje të urrejtjes fetare dhe kombëtare.
Edhe pse Kodi Penal Serb parashikon një dënim prej gjashtë muajsh deri në pesë vjet për miratimin publik, mohimin ose minimizimin e ndjeshëm të gjenocidit dhe krimeve të luftës, kjo dispozitë zbatohet për krimet e përcaktuara me vendime të një gjykate në Serbi ose të Gjykatës Ndërkombëtare Penale, ndërsa Mladiq u dënua para Tribunalit të Hagës.
Pamjet e një kolone njerëzish të shoqëruar nga udhëheqës shtetërorë dhe të kishës që ndjekin arkivolin e një krimineli të dënuar lufte kanë shkaktuar dënime të shumta nga rajoni, Brukseli dhe Uashingtoni, me paralajmërime se kjo po fyen viktimat, duke minuar pajtimin dhe rrugën evropiane të Serbisë.
Ministri i Punëve të Jashtme i Bosnjës dhe Hercegovinës njoftoi se pothuajse i gjithë stafi diplomatik do të tërhiqet nga Ambasada e vendit në Serbi, në përgjigje të veprimeve të zyrtarëve serbë pas vdekjes dhe varrimit të një krimineli lufte të dënuar.
Ministrat i bëjnë homazh kriminelit të luftës
Presidenti serb Aleksandar Vuçiç tha më parë se nuk do të merrte pjesë në funeral për shkak të një takimi të paralajmëruar tashmë me Presidentin e Uzbekistanit.
Djali i tij, Danilo Vuçiq, erdhi në kishë i shoqëruar nga anëtarët e sigurisë, disa prej të cilëve mbanin veshur bluza me imazhin e Ratko Mladiqit.
Sipas fotografive të publikuara në media, në funeral morën pjesë edhe djemtë e ministrit të policisë Ivica Daçiq dhe të të dënuarit të Hagës Vojislav Sheshel.
Gjashtë ministra, ose një e pesta e qeverisë aktuale serbe, u shfaqën në funeral.
Ministri i Drejtësisë Nenad Vujiq, Ministri i Mbrojtjes Bratislav Gashiq, Ministrja e Punës Milica Gjurđeviq Stamenkovski, Ministri i Kulturës Nikola Selaković dhe Ministri i Investimeve Publike Darko Glishiq u filmuan para dhe brenda kishës në funeralin e Mlladiqit.
Në funeral ishte edhe Ministri pa Portofol pro-rus Nenad Popoviq, i cili është nën sanksione të SHBA-së për shkak të lidhjeve politike dhe të biznesit me Moskën.
Në funeral mori pjesë edhe Aleksandar Vulin, një ish-ministër në qeverinë serbe dhe anëtar i Senatit të entitetit boshnjak të Republikës Srpska, i cili është nën sanksione të SHBA-së për përhapjen e ndikimit dashakeq rus në Serbi, si dhe për përfshirje të dyshuar në krimin e organizuar ndërkombëtar, trafikimin e drogës dhe abuzimin me detyrën publike.
I pranishëm ishte edhe Marko Kričak, kreu i Drejtorisë së Policisë Kriminale, i njohur për publikun për polemikat e tij rreth përdorimit të forcës së tepërt kundër protestuesve antiqeveritarë në Serbi.
Në funeral mori pjesë edhe deputeti Miloš Jovanoviq, president i DSS-së së Re, opozita nacional-konservatore ose e krahut të djathtë në parlamentin serb.
Drejtoresha e Qendrës joqeveritare për të Drejtën Humanitare, Jasmina Lazoviq, vlerëson se gjithçka që ndodhi në funeral është një tregues i qartë se shteti qëndron pas kësaj, megjithëse narrativa e promovuar në mediat pro-qeveritare se përfaqësues të qeverisë së lartë ishin të pranishëm si qytetarë dhe se funerali ishte “i popullit”.
“Presidenti Vuçiç ka nevojë për këtë, në mënyrë që në sytë e zyrtarëve perëndimorë ai të mos jetë dikush që organizoi një funeral shtetëror për një njeri të dënuar për krimet më të tmerrshme në ish-Jugosllavi”, tha Lazoviç për Radion Evropa e Lirë (RSE).
Udhëheqja politike e Republika Srpska në funeral
Në funeral morën pjesë edhe udhëheqja e entitetit boshnjak të Republika Srpska (RS).
Për të nderuar Mlladiq, anëtarja e Presidencës së BiH, Zheljka Cvijanoviq, kreu i Aleancës së Social Demokratëve të Pavarur Milorad Dodik, Presidenti i RS Sinisha Karan, presidenti i qeverisë së njësisë Savo Miniq dhe kryetari i bashkisë së Banja Lukës, Drashko Stanivukoviq, ndër të tjera, udhëtuan për në Beograd.
Përfaqësuesit e partive pro-serbe – Partia Demokratike Popullore e Milan Knezheviçit dhe Mali i Zi i Lirë i Vladislav Dajkoviçit – mbërritën në Beograd nga Mali i Zi për funeralin e kriminelit të dënuar të luftës Ratko Mladiçit.
Në funeral, së bashku me udhëheqjen politike, u mblodhën edhe përfaqësues të udhëheqjes së kishës – shërbesa mortore u drejtua nga Patriarku Porfirije, ndërsa peshkopët kryesuan ceremoninë.
Gjatë ceremonisë mbi arkivolin, i cili është i mbuluar me flamujt e Serbisë dhe Republikës Srpska, Porfirije tha se emri i të dënuarit të Hagës “do të mbetet thellësisht i ngulitur në kujtesën dhe lutjet e shumicës së popullit serb dhe ortodoks”.
Një ditë para funeralit, një thirrje për vullnetarë për të ndihmuar klerin të organizonte ngjarjen, përkatësisht të shpërndante qirinj për të pranishmit, u nda në profilet e grupeve të krahut të djathtë në Telegram.
“Kisha Ortodokse Serbe ka qëndruar krah për krah me njerëzit që planifikuan dhe kryen krime lufte që nga vitet 1990, kështu që kjo është vetëm një vazhdim i asaj politike zyrtare”, thotë Jasmina Lazoviq.
Ajo gjithashtu deklaron se në komitetin organizativ për funeralin e Mladić-it përfshihej Svetozar Andrić, deri vonë anëtar i Këshillit të Qytetit të Beogradit, kundër të cilit Qendra për të Drejtën Humanitare ngriti një kallëzim penal në Zyrën e Prokurorit për Krime Lufte në vitin 2018 për krime lufte në Bosnjë dhe Hercegovinë, konkretisht për kampin Sušica në Vlasenica.
Në funeral mori pjesë edhe Veselin Shljivanqanin, një i dënuar i Hagës i cili po vuante një dënim me 10 vjet burg për krimin në Ovqara në Kroaci.
Veteranët e Ushtrisë së Republikës Srpska luajtën një rol të rëndësishëm në funeral, si dhe përfaqësues të organizatave të shumta të veteranëve nga Serbia, të cilët qëndruan me radhë pranë arkivolit.
Fotot e publikuara tregojnë se midis tyre kishte veteranë të Njësive Speciale të Policisë, anëtarë të shoqatës “Heronjtë e Shportës”, si dhe veteranë të Beretës së Kuqe, një organizatë që bashkon ish-anëtarë të njësisë speciale të shpërbërë të Sigurimit të Shtetit, anëtarët e së cilës morën pjesë në krime lufte dhe u dënuan për likuidimet e kundërshtarëve politikë.
Të gjitha organizatat e lartpërmendura, sipas hulumtimeve të mëparshme të RFE/RL, i financojnë aktivitetet e tyre me donacione nga autoritetet lokale ose republikane.
Sipas postimeve në mediat sociale, të pranishëm ishin edhe anëtarë të organizatës së krahut të djathtë Serbe Action and Popullor’s Patrols, anëtarë të Lidhjes Ndërkombëtare Sovraniste – Paladins (ISL Paladins), një rrjet ndërkombëtar i ekstremit të djathtë i themeluar në Rusi në vitin 2025, me pjesëmarrjen e aktorëve pranë Kremlinit.
Anëtarët e klubit rus të motoçikletave “Ujqërit e Natës”, i cili është nën sanksione të BE-së dhe SHBA-së për shkak të lidhjeve të ngushta me Vladimir Putinin dhe mbështetjes për pushtimin e Ukrainës, u panë gjithashtu në hyrje të kishës.
Misha Vaçiq, udhëheqësi i së Djathtës Serbe të ekstremit të djathtë, dhe Goran Davidović Fyhrer, udhëheqësi i “Lëvizjes Kombëtare” neonaziste të ndaluar dhe një nga themeluesit e Partisë së re ultra të djathtë të Nacionalistëve Serbë, u filmuan gjithashtu në funeral.
Davidović u dënua me një vit burg me vendim të formës së prerë për nxitje të urrejtjes dhe intolerancës kombëtare, racore dhe fetare, pasi ai dhe një grup neonazistësh sulmuan një tubim antifashist në Novi Sad në vitin 2005.
Ish-gjenerali i Ushtrisë së Republika Srpska, Ratko Mladić, u dënua me burgim të përjetshëm nga një gjykatë në Hagë, pasi u shpall fajtor për gjenocid në Srebrenicë, persekutim dhe transferim të dhunshëm të popullsisë, terrorizim të civilëve gjatë rrethimit të Sarajevës dhe mbajtjen peng të paqeruajtësve të Kombeve të Bashkuara.
Në vitin 2021, Mladić u dënua për 10 nga 11 akuza për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit.
Gjykata e Hagës e shpalli Mlladiçin fajtor për gjenocid të kryer kundër rreth 8,000 boshnjakëve në Srebrenicë, një zonë e mbrojtur nga OKB-ja, në verën e vitit 1995.
Mladiç u shpall fajtor për një sipërmarrje të përbashkët kriminale gjithëpërfshirëse për largimin e përhershëm të myslimanëve dhe kroatëve të Bosnjës, përmes krimeve të persekutimit, shfarosjes, vrasjes, transferimit me forcë si një akt çnjerëzor dhe deportimit.
Ish-komandanti i Ushtrisë së Republikës Srpska u shpall fajtor për një sipërmarrje të përbashkët kriminale në Sarajevë, për përhapje terrori midis popullatës civile, snajperë dhe granatime, vrasje, terrorizim dhe sulme të paligjshme ndaj civilëve.
Ai u shpall gjithashtu fajtor për një sipërmarrje të përbashkët kriminale në lidhje me marrjen e pengjeve për kapjen e personelit të OKB-së dhe ndalimin e tyre në vende strategjike ushtarake me qëllim parandalimin e sulmeve të mëtejshme ajrore të NATO-s mbi objektivat ushtarake serbe të Bosnjës.
Ai u lirua nga akuzat për gjenocid në gjashtë komuna të Bosnjës dhe Hercegovinës gjatë vitit 1992 – Prijedor, Sanski Most, Kljuç, Kotor Varosh, Foça dhe Vlasenica.
