Kortizoli vepron si një sistem alarmi i brendshëm në trup. Në situata stresi ose rreziku, ai aktivizon reagimin “lufto ose ik”, rrit energjinë, na ndihmon të zgjohemi dhe e mbështet organizmin në momente sfiduese
Kortizoli, i njohur si hormoni kryesor i stresit, është bërë temë e shpeshtë në rrjetet sociale dhe në këshillat e ndryshme për mirëqenie. Megjithatë, endokrinologët theksojnë se pas etiketës së përhapur si “armiku numër një” fshihet një histori shumë më komplekse.
Ky hormon është i domosdoshëm për mbijetesë, por kur nivelet e tij mbeten të larta për një kohë të gjatë, sidomos për shkak të stilit modern të jetesës, ai mund ta dëmtojë ngadalë shëndetin fizik dhe mendor. Shumë njerëz ia atribuojnë simptomat lodhjes së përditshme, pa e kuptuar se trupi po u dërgon sinjale paralajmëruese.
Çfarë është kortizoli dhe pse bëhet problem?
Kortizoli është hormon steroid që prodhohet nga gjëndrat mbiveshkore, të vendosura mbi veshka. Ai ka rol të rëndësishëm në rregullimin e presionit të gjakut, nivelit të sheqerit në gjak, metabolizmit dhe proceseve inflamatore.
Prodhimi i kortizolit ndjek ritmin natyror 24-orësh të trupit. Nivelet e tij janë më të larta në mëngjes, për të na ndihmuar të zgjohemi, pastaj bien gradualisht gjatë ditës dhe arrijnë nivelin më të ulët gjatë natës, kur trupi përgatitet për gjumë.
Problemi fillon kur stresi bëhet kronik. Presioni i vazhdueshëm në punë, gjumi i dobët, shqetësimet financiare ose problemet emocionale e mbajnë trupin në gjendje të vazhdueshme alarmi. Si pasojë, gjëndrat mbiveshkore mund të prodhojnë më shumë kortizol, ndërsa teprica e tij, me kalimin e kohës, lë pasoja.
Shtim në peshë, sidomos në bark dhe fytyrë
Një nga shenjat më të shpeshta është shtimi në peshë, veçanërisht me grumbullim të dhjamit në zonën e barkut dhe në fytyrë. Kortizoli i lartë mund ta rrisë oreksin, sidomos dëshirën për ushqime të ëmbla, të yndyrshme dhe të kripura, sepse trupi kërkon burime të shpejta energjie.
Përveç kësaj, kortizoli ndikon në metabolizëm dhe mund të nxisë depozitimin e dhjamit në zonën abdominale. Disa njerëz vërejnë edhe ndryshime në fytyrë, e cila bëhet më e rrumbullakët dhe më e fryrë, transmeton Telegrafi.
Gjendja e lëkurës mund të tregojë shumë për ekuilibrin hormonal. Kortizoli i lartë ndikon në prodhimin e kolagjenit, proteinë e rëndësishme për elasticitetin dhe shëndetin e lëkurës.
Si pasojë, lëkura mund të bëhet më e hollë, më e ndjeshme, më e prirë për mavijosje dhe më e ngadaltë në shërim pas plagëve, prerjeve ose gërvishtjeve. Te disa persona mund të shfaqen akne, edhe nëse më parë nuk kanë pasur probleme të tilla, si edhe strija rozë ose vjollcë në bark, kofshë apo gjoks.
Lodhje kronike, pagjumësi dhe ndjesia “i lodhur, por i tensionuar”
Edhe pse kortizoli lidhet me zgjimin dhe vigjilencën, niveli i tij i lartë për një kohë të gjatë mund të çojë në lodhje të thellë. Trupi mbetet në gjendje të zgjatur stresi, gjë që e rraskapit organizmin.
Shumë njerëz kanë vështirësi të flenë, zgjohen gjatë natës ose ndihen sikur trupi është i lodhur, por mendja nuk mund të qetësohet. Kjo gjendje shpesh përshkruhet si “i lodhur, por i mbingarkuar me energji”.
Presion i lartë i gjakut dhe probleme me tretjen
Kortizoli ndikon edhe në rregullimin e presionit të gjakut. Kur ai mbetet vazhdimisht i lartë, mund të shkaktojë mbajtje të kripës dhe ujit në trup, si edhe ngushtim të enëve të gjakut. Kjo mund të çojë në hipertension.
Në afat të gjatë, presioni i lartë i gjakut e rrit rrezikun për probleme serioze kardiovaskulare. Stresi kronik shpesh reflektohet edhe në sistemin tretës, duke shkaktuar fryrje, dhimbje barku, kapsllëk ose diarre.
Dobësi muskulore dhe rënie e dëshirës seksuale
Kortizoli i lartë mund të ndikojë në masën muskulore, sepse trupi, në gjendje stresi, mund të fillojë të shfrytëzojë indin muskulor si burim energjie. Kjo mund të çojë në rënie të forcës dhe ndjesi dobësie, sidomos në krahë dhe kofshë.
Kur trupi ndihet vazhdimisht “në rrezik”, funksionet që nuk janë të domosdoshme për mbijetesë, si riprodhimi, mund të shtypen. Kortizoli i lartë mund të ndikojë në prodhimin e hormoneve seksuale, si estrogjeni dhe testosteroni, duke çuar në ulje të libidos. Te gratë mund të shfaqen çrregullime të ciklit menstrual, ndërsa te burrat probleme me funksionin erektil.
Ndikimi i kortizolit në tru është po aq i rëndësishëm. Nivelet e larta mund të shtojnë ndjenjën e ankthit, nervozizmit, irritimit dhe shqetësimit të brendshëm.
Shumë njerëz ankohen për “mjegull mendore”, vështirësi në përqendrim, dobësim të kujtesës dhe vështirësi në marrjen e vendimeve. Stresi i zgjatur mund të prishë komunikimin mes pjesëve të trurit që lidhen me fokusin, të mësuarit dhe kujtesën afatshkurtër.
Është e rëndësishme të dallohen nivelet përkohësisht të rritura të kortizolit nga një gjendje më e rrallë mjekësore, e njohur si sindroma e Cushingut. Ajo mund të shkaktohet nga tumore në hipofizë ose në gjëndrat mbiveshkore, por edhe nga përdorimi afatgjatë i dozave të larta të barnave kortikosteroide.
Simptomat mund të jenë të ngjashme, por te sindroma e Cushingut zakonisht janë më të theksuara.
Nëse simptomat janë të forta, përkeqësohen, ose vëreni shtim të shpejtë në peshë dhe ndryshime të dukshme në lëkurë, duhet të kërkoni ndihmë mjekësore. Diagnoza nuk vendoset vetëm me një analizë të thjeshtë, sepse niveli i kortizolit ndryshon gjatë ditës. Për këtë arsye mund të nevojiten analiza specifike të gjakut, pështymës ose urinës 24-orëshe.
Testimi pa udhëzim mjekësor dhe përdorimi i suplementeve të paregulluara që reklamohen si “bllokues të kortizolit” mund të jenë të padobishme, madje edhe të dëmshme. Në vend që të fokusohemi vetëm te një hormon, mjekët këshillojnë kthimin te bazat: ushqim i ekuilibruar, aktivitet fizik i rregullt, gjumë cilësor dhe teknika për menaxhimin e stresit. /Telegrafi/
