Bilall Maliqi, zëri krijues i Luginës së Preshevës në letërsinë bashkëkohore shqiptare

Në hapësirën kulturore dhe letrare të Luginës së Preshevës, një ndër emrat që ka shënuar një prani të vazhdueshme dhe produktive në krijimtarinë artistike është ai i Bilall Maliqi. Poet, prozator, publicist dhe kritik letrar, Maliqi përfaqëson një figurë të rëndësishme të letërsisë shqipe në këtë trevë, duke kontribuar me një krijimtari të gjerë dhe me një angazhim të vazhdueshëm në jetën kulturore të komunitetit shqiptar në jug të Serbisë.

I lindur më 8 prill 1969 në fshatin Elez Bali të komunës së Preshevës, Maliqi u rrit në një mjedis ku tradita, kujtesa historike dhe përpjekja për ruajtjen e identitetit kulturor kanë qenë pjesë e përditshmërisë. Këto elemente kanë ndikuar dukshëm edhe në formimin e tij intelektual dhe krijues. Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në Preshevë, ndërsa më pas u angazhua në fusha të ndryshme të jetës kulturore dhe mediatike, duke u bërë një nga zërat aktivë të kulturës shqiptare në Luginë.

Krijimtaria e Bilall Maliqit është e pasur dhe e shumëllojshme. Ai është autor i 46 librave në disa zhanre letrare, duke përfshirë poezi për të rritur, poezi për fëmijë, tregime, ese dhe kritikë letrare. Në vargjet dhe shkrimet e tij shpesh shfaqen temat e vendlindjes, identitetit kombëtar, kujtesës historike, dashurisë dhe reflektimeve mbi jetën shoqërore e kulturore të shqiptarëve në Luginën e Preshevës.

Poezia e tij karakterizohet nga një ndjeshmëri e thellë lirike dhe nga një përpjekje për të shprehur përjetimet personale dhe kolektive të komunitetit ku ai jeton. Në shumë raste, vargjet e Maliqit janë një ndërthurje e përvojës individuale me realitetin shoqëror dhe historik të rajonit, duke krijuar një poezi që mbart dimensione emocionale dhe identitare.

Bilall Maliqi: Krijues dhe promovues i kulturës në Luginën e Preshevës

Përveç krijimtarisë letrare, Bilall Maliqi është edhe një organizator aktiv i jetës kulturore në Luginën e Preshevës. Ai është themelues dhe drejtues i disa iniciativave kulturore dhe letrare që synojnë promovimin e letërsisë dhe të autorëve shqiptarë në këtë hapësirë. Ndër të tjera, ai është i lidhur me botimin e revistave letrare, në veçanti themelues dhe kryeredaktor i revistës së vetme kulturore dhe letrare që del në Kosovën Lindore, me emrin “Qëndresa”, ku deri më tani janë botuar 16 numra dhe është vjetore, dhe me organizimin e aktiviteteve poetike dhe manifestimeve kulturore, duke krijuar hapësira të reja për shkrimtarët dhe krijuesit e rinj.

Kontributi i tij nuk kufizohet vetëm në krijimtari individuale. Përmes kritikës letrare dhe shkrimeve publicistike, Maliqi ka ndihmuar edhe në prezantimin dhe promovimin e autorëve të tjerë shqiptarë, duke ndërtuar një dialog të vazhdueshëm kulturor mes krijuesve të Luginës së Preshevës dhe atyre të Kosovës, Shqipërisë dhe diasporës shqiptare.

Pjesëmarrja e tij në antologji të ndryshme poetike dhe në manifestime letrare në hapësirën shqiptare dhe ndërkombëtare ka bërë që krijimtaria e tij të njihet përtej kufijve lokalë. Në këtë mënyrë, Bilall Maliqi është bërë një nga përfaqësuesit më të dalluar të letërsisë së Luginës së Preshevës në kontekstin më të gjerë të kulturës shqiptare dhe ndërkombëtare.

Është Kryetar Nderi i Shoqatës së Shkrimtarëve “Feniks” në Preshevë.
Drejtor i Edicionit të Botimeve të Feniksit.
Është anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Kosovës.
Anëtar i Bordit Drejtues të Galaktika Poetike Atunis;
Kryetar i “Atunis Lugina” me seli në Preshevë.
Anëtar i Bordit Drejtues të Shoqatës letrare -artistike “Princ Muzaka”.

Sot, pas një veprimtarie të gjatë dhe të palodhshme krijuese, Bilall Maliqi mbetet një figurë e rëndësishme e kulturës shqiptare në këtë rajon. Me penën e tij poetike dhe me angazhimin e tij kulturor, ai vazhdon të dëshmojë se letërsia është një formë e fuqishme e ruajtjes së identitetit, e dialogut kulturor dhe e pasurimit të trashëgimisë shpirtërore të një populli.

Krijimtaria e Bilall Maliqi është mjaft e gjerë dhe përfshin poezi për të rritur, poezi për fëmijë, tregime, ese dhe kritikë letrare. Ai ka botuar dhjetëra libra dhe është një nga autorët më produktivë të Luginës së Preshevës. Më poshtë ju sjellim librat e botuara:

Veprat letrare:

Poezi për të rritur:

1.Rrugëtimi- poezi për të rritur, sh.b. “Perspektiva” Bujanoc, 2004;
2.Rrugëtim përjetësie-poezi për të rritur, sh.b. “Perspektiva” Bujanoc,2005;
3.I lutemi Zotit- poezi fetare, KBI Preshevë, 2006;
4.Perëndim i varur- poezi për të rritur, SHB “Kurora”, Gjilan, 2006;
5.Vula e kohëzezës- poezi për të rritur, Shtëpia e Kulturës, Preshevë, 2007;
6.Gërfyejtë e shpresës-poezi për të rritur, SHB “Feniks”, Preshevë, 2008;
7.Lutje të lagura –poezi për të rritur, SHB “Kurora”, Gjilan, 2009;
8.Nën strehën e kujtimeve, (Sotto la grondadeiricordi)poezi për të rritur (shqip –italisht), SHB “Beqir Musliu”, Gjilan, 2012;
9.Në thellësi të ëndrrës poezi për të rritur, SHB “Beqir Musliu”, Gjilan, 2012;
10.Rrugët e shikimit (Paths of vision), poezi shqip-anglisht, SHB “Lulu Enterprises”, SHBA 2014;
11.Shtigjeve të shpresës, poezi për të rritur, SHB” Atunis”, Prishtinë, 2017;
12.Rrëmbimi Euridikës, poezi për të rritur, SHB “Lena”, Prishtinë, 2018;
13.Në prehrin e ëndrrës, poezi për të rritur, “Lena”, Prishtinë, 2019;
14.Shkreptimë dashurie, poezi për të rritur, Lena”, Prishtinë, 2020;
15.Pikëpyetje kohës, poezi për të rritur, Lena”, Prishtinë, 2021;

Në gjumoren e shpirtit, poezi për të rritur, Lena” Prishtinë, 2024.
17.Grushtim kohësh, poezi për të rritur, “Lena”
Prishtinë, 2024.
Prekje malli (Feeling Absence) shqip anglisht, “Lena” Prishtinë, 2026.
19.Degëzim shikimesh, sh.b “Lena” Prishtinë, 2026.
Poema:

I kthehem ëndrrës, poemë, SHB ”Beqir Musliu”, Gjilan, 2013;
Sheshi i fjalëve, poema, SHB “Beqir Musliu”, Gjilan, 2014.
Drithërimë (Tremuratura). poemë shqip- rumanisht, SHB ”Amanda Edit” , Bukuresht, 2015;
Proza poetike:
1.Vetmi e mërdhirë (proza poetike), SHB ”Atunis”, Prishtinë, 2017.

Poezi për fëmijë:

▶ Lexo edhe këtë

Mojtaba Khamenei rikthen monarkinë në Iran

UBT
1.Kodra e luleve, poezi për fëmijë, SHB “Feniks”, Preshevë, 2007;
2.Hëna flet me lule, poezi për fëmijë, SHB “Nositi”, Dardanë, 2010;

Këngë zogu, poezi për fëmijë, SHB “Atunis”, Prishtinë, 2015;
Ëndrra që më dha gëzim, poezi për fëmijë, “Lena”, Prishtinë, 2018;
Sytë e Erës, poezi për fëmijë, “Lena”, Prishtinë, 2019;
Lule për kurorë, poezi për fëmijë, “Lena” Prishtinë, 2021;
Ejani të vallëzojmë, poezi për fëmijë, “Lena” Prishtinë, 2022;
A ka shtëpi zogu?, 2025, poezi për fëmijë.
Tregime për fëmijë:

1.Gëzim dhe drojë, tregime për fëmijë, SHB “Kurora”, Gjilan, 2005;
2.Shtëpia afër pyllit, tregime për fëmijë, SHB “Feniks”, Preshevë, 2008;

Blini në Blinishtë, tregime për fëmijë, “Lena” Prishtinë, 2020
Ëndrra e Malit, roman për fëmijë, “Lena” Prishtinë, 2022;
Lepurushi i ëndrrës, tregime për fëmijë “Lena” Prishtinë, 2025.
Publicistikë:
1.Ide të trazuara-intervista me shkrimtarë, SHB “Perspektiva”, Bujanoc, 2009.

Aforizma:
1.Aforizma, SHB ”Feniks”, Preshevë, 2013;
2.Pikojnë fjalët, aforizma, SHB ”Atunis”, Prishtinë, 2016.

Vështrime kritike:

Mbresa vrojtuese, vështrime letrare, SHB “Kurora”, Gjilan, 2010;

2. Hullive artistike, vështrime letrare, “Kurora”, Gjilan, 2011;
3. Semantika e shtrirjes krijuese, vështrime letrare, SHB “Beqir Musliu”, Gjilan, 2013;
4. Vlerësime, vështrime letrare, “Atunis”, Prishtinë, 2016.
5. Në kërkim të veprës së profesor Bergzad Baliu, “Era” Prishtinë, 2023;
6. Nëpër vepra letrare, “Lena”, Prishtinë, 2023.

Bilall Maliqi është fitues i mbi 20 çmimeve letrare kombëtare dhe ndërkombëtare.

Antologji dhe përfshirje në botime kolektive

Bilall Maliqi është përfshirë edhe në shumë antologji poetike kombëtare dhe ndërkombëtare, ku janë botuar poezi të tij në disa gjuhë. Po ashtu ai ka botuar shkrime publicistike dhe kritika letrare në revista kulturore dhe portale letrare.

Angazhimi në botime

Përveç librave të tij, ai ka qenë i përfshirë edhe në botimin dhe drejtimin e revistave letrare në Luginën e Preshevës, duke ndihmuar në promovimin e autorëve të rinj dhe të letërsisë shqipe në këtë rajon.

Botime dhe përfshirje në antologji

Përveç librave individualë, Bilall Maliqi është përfshirë në shumë antologji poetike kombëtare dhe ndërkombëtare, ku poezitë e tij janë botuar në disa gjuhë. Ai gjithashtu ka publikuar artikuj dhe analiza letrare në revista dhe portale kulturore.

Angazhimi kulturor

Përveç krijimtarisë së gjerë letrare, Maliqi është i njohur edhe si: organizator i aktiviteteve letrare në Luginën e Preshevës, themelues dhe drejtues i iniciativave kulturore për promovimin e letërsisë shqipe, redaktor dhe bashkëpunëtor në revista letrare.

Me dhjetëra libra të botuar dhe një aktivitet të pandërprerë kulturor, Bilall Maliqi mbetet një nga figurat më përfaqësuese të letërsisë bashkëkohore shqiptare në Luginën e Preshevës.