Profesori amerikan në Universitetin Johns Hopkins, Daniel Serwer, ka analizuar humbjen e Aleksandar Vuçiqit në zgjedhjet parlamentare të Serbisë dhe fitoren e Listës Studentore, duke vlerësuar se largimi i tij nga pushteti mund të hapë rrugën për një orientim gradual të Serbisë drejt Perëndimit, ndonëse ndikimi i Rusisë dhe Kinës mbetet një sfidë e rëndësishme.
Në një analizë të publikuar në faqen e tij, Serwer ka kritikuar ashpër qeverisjen e Vuçiqit, duke e akuzuar për forcimin e autoritarizmit, kontrollin e mediave, korrupsionin dhe përpjekjet për të minuar shtetësinë e Kosovës, ndërsa njëkohësisht ruante marrëdhënie me Washingtonin dhe Brukselin.
Sipas tij, Vuçiq e pranoi humbjen zgjedhore “me dinjitet dhe pa vonesë”, ndërsa Lista Studentore, e cila pritet të sigurojë ndërmjet 135 dhe 140 mandate në Parlamentin me 250 ulëse, do të ketë një avantazh të konsiderueshëm nëse arrin ta ruajë unitetin.
Serwer rikujton se Vuçiq fillimisht ishte paraqitur si politikan i orientuar drejt Bashkimit Evropian, por pas zgjedhjes president kishte forcuar gjithnjë e më shumë lidhjet me Moskën dhe Pekinin.
“Më pas, iu drejtua gjithnjë e më shumë Moskës dhe Pekinit për armë dhe teknologji, ndërsa vazhdoi t’i mbante në pritje Washingtonin dhe Brukselin me premtime për litium dhe municione për Ukrainën. Washingtoni ia ktheu me mbështetje të tepruar politike, ndërsa Brukseli me vazhdimin e negociatave për anëtarësimin e Serbisë”, shkruan Serwer.
Ai thekson se Vuçiq shpenzoi shuma të mëdha për riarmatimin e Serbisë dhe vazhdimisht u përpoq të minonte shtetësinë e Kosovës, ndërsa formalisht merrte pjesë në dialogun e ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.
“Vuçiqi e riarmatosi Serbinë me kosto të mëdha dhe u përpoq ta minonte shtetësinë e Kosovës, ndërsa shtirej sikur po negocionte për atë që BE-ja e quante normalizim politik”, vlerëson profesori amerikan.
Sipas Serwerit, orientimi i Vuçiqit drejt Lindjes u shoqërua me përkeqësimin e standardeve demokratike dhe forcimin e praktikave autoritare brenda Serbisë.
“Ai i vuri mediat nën kontrollin e qeverisë, ndërsa u shpërndante kontrata njerëzve të afërt dhe nuk arrinte t’i arrestonte kriminelët që vepronin hapur”, shkruan ai.
Profesori amerikan vlerëson se Bashkimi Evropian vetëm gjatë periudhës së fundit filloi të kuptonte, siç i quan ai, pabesitë e Vuçiqit, duke ngadalësuar procesin e integrimit evropian të Serbisë.
Ai përmend gjithashtu ftohjen e marrëdhënieve me administratën amerikane pas dështimit të një marrëveshjeje të premtuar Jared Kushnerit, si dhe kritikat gjithnjë e më të ashpra të kongresistëve amerikanë ndaj lidhjeve të Beogradit me Rusinë dhe Kinën.
Duke analizuar fitoren e Listës Studentore, Serwer vlerëson se lëvizja arriti ta shndërrojë pakënaqësinë qytetare në një forcë politike që sfidoi një sistem të fuqishëm pushteti.
Ai thekson se kërkesat e studentëve fillimisht ishin përqendruar në kundërshtimin e dhunës, më pas në mbrojtjen e mjedisit dhe së fundmi në luftën kundër korrupsionit.
Programi i tyre, sipas tij, përfshin sundimin e ligjit, lirinë e mediave, meritokracinë, arsimin, punësimin, strehimin dhe shëndetësinë.
Megjithatë, Serwer paralajmëron se shumica e re parlamentare do të përballet me vështirësi të mëdha, veçanërisht për shkak të mungesës së përvojës politike dhe rezistencës së pritshme nga strukturat e SNS-së.
“Njerëzit e Vuçiqit, me përvojë në procedurat parlamentare dhe në manovrat politike, pa dyshim do të bëjnë çmos për t’ua vështirësuar punën”, shkruan ai.
Një nga sfidat më të rëndësishme, sipas profesorit amerikan, do të jetë politika e jashtme dhe veçanërisht qëndrimi i shumicës së re ndaj Kosovës.
Serwer vëren se studentët deri më tani kanë folur pak për politikën e jashtme dhe se disa nga qëndrimet e tyre nuk japin shumë arsye për optimizëm.
Ai përmend Memorandumin e Kragujevcit, në të cilin përsëritet pretendimi i Serbisë për sovranitet mbi Kosovën.
“Memorandumi i tyre i Kragujevcit përsëriti pretendimin e Serbisë për sovranitet mbi Kosovën, por të paktën një ekspert nga Beogradi dyshon se ata do të kërkojnë mënyra për ta zbutur, nëse jo për ta zgjidhur, këtë çështje”, shkruan Serwer.
Megjithatë, ai pret që deputetët e rinj të kërkojnë përshpejtimin e integrimit evropian dhe përmirësimin e marrëdhënieve me Shtetet e Bashkuara.
Sa u përket Rusisë dhe Kinës, Serwer nuk pret shkëputje të menjëhershme të Beogradit nga këto dy fuqi.
“Ata nuk do të shkëputen përfundimisht nga Rusia dhe Kina. E para ende kontrollon aparatin e sigurisë serbe, i cili do të ketë nevojë për një proces të thellë lustracioni. Kina siguron shumë investime, të cilat Serbia do të duhet të vazhdojë t’i mirëpresë”, shkruan ai.
Sipas tij, skenari më realist është një kthesë graduale e Serbisë drejt Perëndimit, që do të korrigjonte orientimin e theksuar të Vuçiqit drejt Moskës dhe Pekinit.
Në fund të analizës, Serwer e vendos humbjen e Vuçiqit edhe në kontekstin më të gjerë ndërkombëtar, duke përmendur mbështetjen që përkrahësit e lëvizjes MAGA i kishin dhënë atij.
Ai e interpreton rezultatin si pjesë të një reagimi më të gjerë kundër korrupsionit, retorikës përçarëse dhe praktikave autoritare.
“Njerëzit janë të sëmurë dhe të lodhur duke qenë të sëmurë dhe të lodhur. Gënjeshtrat e hapura, racizmi grotesk, grumbullimi i parave përmes korrupsionit, gjuha fyese dhe shfrytëzimi i njerëzve të varfër po nxisin reagim. Lavjerrësi po lëkundet”, përfundon Serwer. /Telegrafi/
