E qeshura nuk është gjithmonë reagim ndaj humorit – ajo ka një rol shumë më të rëndësishëm në emocionet dhe marrëdhëniet njerëzore
A ju kujtohet hera e fundit kur keni qeshur aq shumë, saqë nuk keni mundur të ndaleni? Ndoshta ka ndodhur pikërisht në një moment kur duhej të qëndronit seriozë, gjatë një takimi të rëndësishëm, një bisede të pakëndshme apo një situate ku e qeshura ishte krejtësisht e papërshtatshme.
Shpërthime të tilla të pakontrollueshme të së qeshurës janë më të zakonshme sesa mendojmë. Por çfarë ndodh në tru kur humbasim kontrollin mbi të qeshurën?
Shkencëtarët kanë identifikuar dy rrjete të ndryshme nervore që marrin pjesë në krijimin e së qeshurës, njëri i lidhur me emocionet spontane dhe tjetri me komunikimin shoqëror.
Një rishikim shkencor i botuar në revistën Trends in Neurosciences në vitin 2026 hedh dritë mbi mënyrën se si truri prodhon të qeshurën dhe pse ndonjëherë ajo është pothuajse e pamundur të ndalet.
Pse qeshim më shumë kur jemi me të tjerët?
Megjithëse të qeshurën zakonisht e lidhim me humorin dhe argëtimin, shkenca tregon se një pjesë e madhe e saj ndodh për arsye shoqërore.
Sipas studimeve, mundësia që të qeshim është rreth 30 herë më e madhe kur jemi në shoqërinë e dikujt sesa kur qëndrojmë vetëm.
Për më tepër, qeshim më shpesh kur jemi pranë njerëzve që i njohim, i duam dhe me të cilët ndihemi rehat.
Gjatë bisedave të zakonshme, e qeshura shfaqet mesatarisht rreth gjashtë herë në dhjetë minuta.
Ajo nuk është gjithmonë shenjë se dikush ka thënë diçka qesharake. Shpesh përdoret për të treguar pajtim, mirëkuptim, afërsi emocionale ose për të zbutur tensionin gjatë komunikimit, transmeton Telegrafi.
Shkencëtarët dallojnë dy forma kryesore:
- E qeshura gjatë bisedës është zakonisht e shkurtër, me ton më të ulët dhe fillon e përfundon shpejt. Ajo ndihmon në komunikim dhe në krijimin e lidhjeve shoqërore.
- E qeshura e pakontrollueshme zgjat më shumë, ka ton më të lartë dhe shpesh shoqërohet me tinguj të pazakonshëm, ndërprerje të frymëmarrjes dhe pamundësi për ta ndalur me dëshirë.
Dy rrjete të ndryshme në tru
Studimi i së qeshurës në kushte laboratorike është i ndërlikuar. Kur njerëzit qeshin, lëvizin fytyrën, trupin dhe kokën, gjë që mund ta vështirësojë regjistrimin e aktivitetit të trurit përmes rezonancës magnetike funksionale.
Për të kuptuar më mirë këtë proces, studiuesit analizuan të dhëna nga ekzaminime neurologjike, përfshirë rastet kur pacientëve me epilepsi u është bërë stimulim elektrik i zonave të caktuara të trurit gjatë procedurave mjekësore.
Në disa raste, stimulimi shkaktoi të qeshura të menjëhershme, duke u mundësuar shkencëtarëve të kuptonin më mirë se cilat struktura marrin pjesë në këtë reagim.
Analiza mbështet ekzistencën e dy rrjeteve kryesore, me funksione të ndryshme, por që mund të ndërveprojnë me njëri-tjetrin.
1. Rrjeti emocional: Kur qeshim pa mundur të ndalemi
Rrjeti i parë përfshin korteksin cingular anterior, pjesë të lobit temporal dhe struktura të tjera më të thella të trurit.
Stimulimi i këtyre zonave mund të shkaktojë të qeshura spontane, me ton të lartë, të shoqëruara me ndjenja kënaqësie dhe gëzimi.
Ky sistem konsiderohet evolucionarisht më i vjetër dhe lidhet me mekanizmat e komunikimit emocional që njerëzit i ndajnë me gjitarët e tjerë.
Aktivizimi i tij gjatë së qeshurës lidhet edhe me sistemet neurokimike që ndikojnë në ndjesinë e shpërblimit dhe të kënaqësisë.
Në këtë proces mund të përfshihet sistemi i opioideve natyrore të organizmit, si dhe mekanizmat që lidhen me serotoninën dhe përpunimin e dhimbjes.
Kjo mund të ndihmojë në shpjegimin e faktit se e qeshura e fortë ndonjëherë e zvogëlon përkohësisht ndjeshmërinë ndaj dhimbjes fizike.
Megjithatë, mekanizmat e saktë neurokimikë ende po studiohen.
2. Rrjeti i komunikimit: E qeshura që përdorim gjatë bisedës
Rrjeti i dytë ndodhet kryesisht në zonat motorike dhe paramotorike të trurit, të cilat marrin pjesë në kontrollin e lëvizjeve të vullnetshme.
Ai është i lidhur ngushtë me mekanizmat që përdorim gjatë të folurit, këndimit dhe prodhimit të tingujve të tjerë të kontrolluar.
Ndryshe nga e qeshura e pakontrollueshme, kjo formë nuk kërkon domosdoshmërisht një përjetim të fortë emocional.
Për shembull, mund të qeshim lehtë për të treguar se e kuptojmë bashkëbiseduesin, për të shmangur një situatë të sikletshme ose për ta bërë bisedën më miqësore.
Në këtë kuptim, e qeshura funksionon si një lloj shenje pikësimi në komunikimin e përditshëm.
Studimet e lëvizjeve të traktit vokal tregojnë se gjatë kësaj forme të së qeshurës, goja dhe strukturat që prodhojnë tinguj marrin pozicione të ngjashme me ato që përdorim gjatë të folurit.
Kjo tregon se e qeshura gjatë bisedës kërkon kontroll më të ndërlikuar motorik sesa shpërthimet spontane të së qeshurës.
Çfarë ndodh pas një goditjeje në tru?
Dallimi ndërmjet këtyre dy rrjeteve ndihmon edhe në kuptimin e disa fenomeneve neurologjike.
Për shembull, një person që ka pësuar goditje në tru dhe ka dëmtuar zonat që kontrollojnë të folurit mund të humbasë pjesërisht ose rëndë aftësinë për të komunikuar me fjalë.
Megjithatë, në disa raste, ai vazhdon të jetë në gjendje të qeshë spontanisht, të qajë ose të prodhojë shprehje të tjera emocionale.
Kjo ndodh sepse rrjetet që kontrollojnë të folurit dhe ato që marrin pjesë në reagimet spontane emocionale nuk janë plotësisht të njëjta.
Pse është i rëndësishëm ky zbulim?
Studimi i së qeshurës mund të duket më pak i rëndësishëm sesa hulumtimi i frikës, ankthit apo zemërimit, por shkencëtarët theksojnë se ai ofron njohuri të vlefshme për funksionimin e trurit.
Kuptimi i mekanizmave të së qeshurës mund të ndihmojë në studimin e lidhjeve shoqërore, empatisë, komunikimit, përhapjes së emocioneve dhe mënyrës se si truri përpunon dhimbjen.
Në fund, e qeshura është shumë më tepër sesa një reagim ndaj diçkaje argëtuese. Ajo është një formë e ndërlikuar komunikimi, përmes së cilës truri lidh emocionet, trupin dhe marrëdhëniet me njerëzit e tjerë. /Telegrafi/
