Samiti i NATO-s i kësaj jave në Ankara ishte më i prituri prej kohësh. Pas pesë vitesh lufte në kontinent dhe dy vitesh mllefi nga një Shtëpi e Bardhë konfrontuese, ishte momenti që Evropa të provonte se e merr seriozisht mbrojtjen e saj.
Në Forumin e Mbrojtjes së Industrisë të së martës, aleatët evropianë shpallën marrëveshje prej 50 miliardë dollarësh (43 miliardë euro) për prodhimin dhe prokurimin e mbrojtjes, duke përfshirë nëndetëset, sistemet e mbrojtjes nga raketat Patriot, interceptorët, municionet, të gjitha të paraqitura si provë se aleanca është në një rrugë të besueshme për të shpenzuar 5 përqind të PBB-së së saj për mbrojtje deri në vitin 2035.
Ndër njoftimet kryesore ishte një vendim i NATO-s për të zgjedhur kompaninë suedeze Saab për të prodhuar aeroplanë mbikëqyrës për të zëvendësuar Sistemin e Paralajmërimit dhe Kontrollit Ajror që aktualisht operohet me aeroplanët amerikanë Boeing, transmeton Telegrafi.
Për më tepër, Drone Hedge i NATO-s angazhon 40 miliardë dollarë (35 miliardë euro) në aftësi kundër-dronëve gjatë pesë viteve të ardhshme për të mbuluar të gjithë aleancën. Ai gjithashtu përqendrohet në punësimin dhe trajnimin e pilotëve dhe do të jetë plotësisht i ndërveprueshëm në të gjitha shtetet aleate.
“Dronët kanë ndryshuar rrënjësisht, siç e dimë të gjithë, karakterin e luftës moderne,” tha Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Mark Rutte, në Forumin e Industrisë së Mbrojtjes të martën.
“Ato janë bërë një faktor vendimtar në fushën e betejës. Kjo është e qartë nga ajo që shohim në Ukrainë, në Lindjen e Mesme dhe në të gjithë aleancën”, shtoi ai.
Sulmet me dronë në territorin e NATO-s, veçanërisht në vendet baltike, po bëhen gjithnjë e më të shpeshta dhe aleanca ka qenë nën presion për t’u përgjigjur në një mënyrë të shkathët dhe me kosto efektive.
“Gjëja vërtet interesante është se sa shumë punë kanë bërë aleatët evropianë pas kuintave kur bëhet fjalë për marrëveshjet e mbrojtjes dhe armëve”, tha Daniel Fiott, Instituti i BE-së për Studime të Sigurisë.
“Duke punuar së bashku në aspekte të ndryshme të sigurisë, dhe sinqerisht kjo është ajo që na duhet. Ne kemi nevojë për më shumë prej saj, dhe na duhet me steroide në këtë moment të saktë në kohë”, tha ai për emisionin special të Euronews.
Në një veprim të rëndësishëm dhe të mirëpritur, Trump duket se miratoi licencimin e sistemeve mbrojtëse amerikane Patriot për Ukrainën. Patriotët kanë provuar të jenë sistemet më të mira për t’iu përgjigjur sulmeve ruse me raketa balistike; Kievi ka lobuar për të drejtën për të prodhuar të vetët për ca kohë, por nuk kishte asnjë garanci se Trump do të pajtohej.
“Një zog i vogël më tha këtë, për faktin se ne do t’u japim atyre të drejtën për të bërë Patriotët”, tha Trump i ulur pranë presidentit ukrainas Zelensky përpara takimit të tyre në Ankara.
“Ne do t’u tregojmë atyre se si ta bëjnë, është shumë komplekse në fakt. Por është – do ta kuptosh shpejt kompleksitetin”, tha Max Bergmann i Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare tha se hapja e Trump në këtë front është dëshmi e forcës së Ukrainës.
“Presidenti Zelensky dhe Ukraina kanë shumë karta tani, dhe Trump e ka kuptuar se nuk mund t’i detyrojë ukrainasit tani sepse Ukraina ka ecur përpara dhe po bashkëvepron me Brukselin”, tha Bergmann për raportin special të Euronews për NATO-n.
Megjithatë, dominimi i SHBA-së brenda NATO-s është larg të qenit i mbaruar. Siç e tha Nico Lange, analist i Rasmussen Global, evropianizimi i aleancës nuk do të bëhet realitet nëse anëtarët e saj “nuk zëvendësojnë mundësuesit strategjikë të NATO-s me ata evropianë”.
Kjo përfshin infrastrukturën themelore ushtarake të nevojshme për të lidhur ushtarët dhe asetet në të gjithë aleancën, duke përfshirë “kodin kohor të bazuar në satelit, navigimin, luftën elektronike ajrore dhe sulmin e thellë preciz”, tha ai.
Lange shpjegoi se ndërsa konsensusi midis udhëheqësve është se samiti kaloi relativisht pa incidente, Evropa duhet t’i marrë seriozisht kërcënimet e ripërtërira të Trump ndaj Grenlandës dhe të mos harrojë kurrë natyrën e tij të paqëndrueshme ku në çdo moment ai mund të zgjidhte një rrugë shumë të ndryshme, duke dëmtuar aleancën.
Por Fiott thotë se ndërsa Evropa do të mbështetet te SHBA-ja për mbrojtje. Për njëfarë kohe, drejtimi i lëvizjes – një largim nga varësia e SHBA-së – është i qartë.
Ne do të kemi ende nevojë për SHBA-në, “të paktën për një periudhë afatshkurtër pasi disa armë janë të disponueshme vetëm prej andej”, tha Fiott.
“Por drejtimi i lëvizjes është shumë i qartë për një periudhë afatgjatë”, thotë ai.
“Nuk do të shpenzojmë paratë e taksapaguesve në Evropë pa kthim. Dhe kthimi janë vendet e punës dhe aftësitë e krijuara nga evropianët dhe mendoj se kjo është trajektorja afatgjatë për Evropën këtu”, tha Fiott për Euronews.
“Por është një shenjë vërtet e mirë që evropianët, të paktën në anën e prodhimit të mbrojtjes, e marrin vërtet mesazhin se duhet të shpenzojnë më shumë dhe ta shpenzojnë atë me mençuri për aftësitë”, shtoi ai.
Ky ishte mesazhi që Rutte dha në një konferencë për shtyp të martën, ndërsa u përpoq ta paraqiste samitin si një histori të Evropës që po bën hapa përpara.
“Po ofrohen aftësi të reja, industria po zgjeron prodhimin dhe aleatët evropianë dhe Kanadaja po marrin përgjegjësi më të madhe për sigurinë tonë të përbashkët”, tha Rutte në një konferencë për shtyp të martën.
“Evropianët janë bërë hapa përpara. BE-ja është bërë hapa përpara dhe tani është mbështetësi kryesor financiar ushtarak për Ukrainën”, shtoi ai.
Megjithatë, në fillim të samitit, dukej sikur Trump ishte gati të injoronte përpjekjet më të mira të partnerëve të tij për ta bërë përshtypje.
Një president i SHBA-së i nervozuar mbërriti në samitin e NATO-s në Ankara të martën në mbrëmje, qartësisht i pakënaqur që ishte atje dhe duke u thënë aleatëve se ishte i pranishëm vetëm nga respekti për mikpritësin, presidentin turk Recep Tayyip Erdogan.
Pothuajse menjëherë pas mbërritjes së tij, ai filloi të kritikonte vendet evropiane për mos mbështetjen e Uashingtonit si pjesë e luftës së tij në Iran.
Por pretendimet e Trump në këtë drejtim janë të ekzagjeruara dhe gjatë një konference për shtyp të mërkurën, Rutte ndërhyri butësisht për të korrigjuar të dhënat, duke thënë se refuzimet e disa shteteve për të lejuar SHBA-në të përdorë bazat ajrore evropiane si stacione për fushatën e saj ajrore ishin incidente “të izoluara”.
Rutte theksoi se 5,000 avionë amerikanë ishin ngritur nga bazat evropiane në kulmin e konfliktit, duke ilustruar se “Evropa është përsëri një platformë e madhe e projektimit të fuqisë për Shtetet e Bashkuara”.
“Ajo që ndiej përgjithësisht në SHBA është zhgënjimi kur bëhet fjalë për ato që do të thoja se janë raste të izoluara ku evropianët nuk përmbushën gjithmonë atë që ishte rënë dakord në mënyrë dypalëshe”, i tha Rutte Trump.
Në një veprim tjetër që kërcënoi të përmbyste samitin, Trump ringjalli papritur pretendimin e tij se SHBA-të duhet të “kontrollojnë” Grenlandën, një territor gjysmë-autonom i aleatit të NATO-s, Danimarkës – dhe kryeministrja daneze Mette Fredericksen e mori seriozisht kërcënimin.
“Pozicioni i SHBA-së, për fat të keq, është shumë i qartë për këtë temë”, tha ajo. “Pozicioni ynë është po aq i qartë sa ka qenë gjatë gjithë kohës: Groenlanda nuk është në shitje. Shpresoj që të gjithë aleatët do të respektojnë të drejtën e popullit të Grenlandës për vetëvendosje”, shtoi Fredericksen.
Trump sulmoi gjithashtu Spanjën, kryeministri i së cilës Pedro Sánchez e ka kritikuar hapur luftën në Iran, por gjithashtu i ka rezistuar lëvizjes me ritmin drejt arritjes së objektivit të rritur të shpenzimeve të mbrojtjes të NATO-s.
Trump tha se do të urdhëronte administratën e tij të ndërpresë të gjithë tregtinë me Madridin.
“Spanja është një kauzë e kotë. Ne nuk duam të bëjmë më asnjë biznes tregtar me Spanjën”, deklaroi ai.
Por deri në fund të samitit, nuk kishte asnjë shenjë se po zbatohej ndonjë politikë e tillë – dhe në vend të kësaj, Trump dukej optimist.
“Ka një fjalë që del nga dita: bashkim”, tha ai të mërkurën pasi mori pjesë në një takim të Këshillit të Atlantikut të Veriut, organit kryesor vendimmarrës të NATO-s – madje shkoi aq larg sa e quajti atë një “takim të shkëlqyer”, shtoi ai. /Telegrafi/
