Një Evropë, një treg – a mund të realizohet?

Plani “Blej Evropian” i Bashkimit Evropian përfaqëson përpjekjen më të madhe për politikë industriale në dekadat e fundit, por ekspertët paralajmërojnë se ai është gjithashtu më kompleks dhe ka rreziqe të konsiderueshme.

Komisioni Evropian pritet të prezantojë në samitin e BE-së në mars 2026 një plan të gjerë veprimi nën sloganin “Një Evropë, Një Treg”, ku “Blej Evropian” do të jetë në qendër të këtij iniciative. raporton euronews.

Qëllimi politik është i qartë: të përdoren paratë e taksapaguesve evropianë për të mbështetur industrinë e kontinentit. Megjithatë, realiteti ekonomik është shumë më kompleks.

Pamja e përgjithshme

Plani i konkurrueshmërisë i presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, i bazuar në raportet e Mario Draghi dhe Enrico Letta, synon të përfundojë tregun e përbashkët të BE-së deri në vitin 2027.

Ai gjithashtu ka si qëllim të drejtojë përsëri prokurimet publike dhe financimet industriale drejt prodhimeve me bazë në BE në sektorë strategjikë, si mbrojtja, teknologjitë e pastra, çipat, kimikatet dhe industria automobilistike, sipas transmetimit të Telegrafi.

Komisioni e përshkruan këtë iniciativë si përgjigjen e Evropës ndaj politikës “Blej Amerikan” të Shteteve të Bashkuara. Por, ndryshe nga Uashingtoni, Brukseli duhet të gjejë ekuilibrin mes interesave të 27 ekonomive të ndryshme, duke respektuar rregullat e Organizatës Botërore të Tregtisë (WTO) dhe politikat e hapura tregtare.

Një propozim pritej para Krishtlindjeve, por u tërhoq pasi shtetet anëtare nuk arritën marrëveshje. Samiti i liderëve dërgoi një mesazh politik, por nuk solli ligje të reja.

Mes rreshtave – përjashtimi i mbrojtjes

Në një sektor, ekziston një konsensus i rrallë. Gunnar Wolf, profesor i ekonomisë në Free University of Brussels dhe bashkëpunëtor i lartë në Bruegel, tërheq një vijë të qartë:

“Ne përfitojmë nga armët amerikane, por këto blerje na bëjnë gjithashtu të prekshëm ndaj influencës gjeopolitike të Shteteve të Bashkuara mbi Evropën… Në fushën e sigurisë, mendoj se ka një arsye të qartë për të blerë më shumë produkte evropiane”, tha ai.

“Autonomia strategjike do të thotë që duhet të kesh teknologjinë e prodhuar në Evropë, sepse përndryshe krijon varësi ndaj aktorëve të tjerë”, shtoi profesori.

Megjithatë, Wolf është shumë më skeptik për sektorët e tjerë gjersa pohon se “duhet të jemi jashtëzakonisht të kujdesshëm që kjo të mos kthehet thjesht në një politikë mbrojtëse. Nëse mbrosh industrinë e brendshme pa asnjë konkurrencë, atëherë në fund çfarë arrin është mungesa e inovacionit, dhe kjo do të dëmtojë rritjen”.

Sipas Wolf, suksesi nuk matet me pjesën e tregut apo me numrin e zinxhirëve të furnizimit. Ai shpjegon se: “Rritja e firmave të reja, interesante dhe inovative, përmirësimi i produktivitetit, rritja e punësimit… kjo është ajo që, në fund të fundit, na nevojitet”.

Diagnoza e sinqertë

▶ Lexo edhe këtë

CNN: Dubai shndërrohet në një qytet fantazmë ndërsa sulmet iraniane tronditin qytetin

Alberto Alemanno, profesor i së drejtës në HEC Paris, jep një pasqyrë të qartë të realitetit:

“BE-ja nuk ka as bazën industriale dhe as zinxhirët e furnizimit për të vepruar e vetme në shumicën e sektorëve. Një preferencë e përgjithshme do të rrisë kostot për industritë downstream”, tha ai.

“Në sektorët vërtet strategjikë, një qasje e synuar është e mbrojtshme, por vetëm nëse ‘strategjik’ përcaktohet me analiza rigoroze dhe jo për lehtësi politike – si duket po ndodh tani”, shtoi Alemanno.

Ndarjet brenda BE-së janë tashmë të qarta. Franca dëshiron rregulla të rrepta për përmbajtjen lokale, ndërsa Gjermania preferon një qasje më fleksibile, të quajtur “Bërë me Evropën”, që përfshin edhe partnerë tregtarë si Kanadaja, Mbretëria e Bashkuar dhe Norvegjia. Vendet më të vogla dhe të orientuara drejt tregtisë shqetësohen se do të mbajnë kostot, ndërsa Franca dhe Gjermania përfitojnë shumicën e avantazheve.

“Tensioni real është mes dy klustereve të shteteve”, thotë Alemanno dhe shtoi se “Shtetet anëtare më të vogla frikësohen se kjo do të rrisë kostot dhe do të sjellë përfitime kryesisht për ekonomitë e mëdha”.

Sfida e zinxhirit të furnizimit

Fredrik Erixon, drejtor i European Centre for International Political Economy, shpjegon sfidat praktike me një qetësi dhe kujdes të dukshëm.

“Nuk është kaq e thjeshtë të vendosen këtë lloj kufizimesh… Evropa gjithashtu importon shumë nga vende të tjera, të cilat kompanitë evropiane i përdorin për të eksportuar më tej në vende të tjera. Pra, nëse vendosni një kufizim, ai do të çojë në rritje të kostos për ju. Kjo gjithashtu do të rrisë çmimin e eksporteve evropiane”, tha ai.

Shembulli i tij tregon thelbin e problemit: një kompani gjermane që ndërton një fermë diellore në United Arab Emirates, me komponentë të prodhuara në vende të ndryshme. Në këtë rast, “preferenca evropiane” bëhet e paqartë, sidomos nëse qeveria e Emirateve të Bashkuara kërkon prodhim lokal për të dhënë kontratën.

“Kjo do të jetë shumë, shumë e vështirë për të përcaktuar detajet e sakta, [si do të funksionojë kjo]”, tha ai.

Erixon thekson edhe sfidën me aleatët. BE-ja eksporton më shumë nga këto mallra sesa importon. Nëse Evropa përjashton Kanada, Mbretërinë e Bashkuar ose partnerët e Mercosur, ata mund të reagojnë me kufizime të ngjashme, që në fund do të dëmtonin më shumë Evropën.

“Na duhet një sistem partneriteti i besueshëm që shkon paralelisht me këtë, i cili mundëson aleatëve dhe miqve të ngushtë të marrin pjesë, në mënyrë që të mos i përjashtojmë. Sepse nëse i përjashtojmë, ata do të reagojnë me masa të ngjashme kundër nesh. Në fund, ne do të dalim humbës neto, sepse ne eksportojmë më shumë nga këto mallra tek ata sesa importojmë”, pohoi ai.

Çfarë pritet më tej?

Propozimi i Komisionit Evropian për “Blej Evropian”, i cili pritet të prezantohet në mes të marsit, do të përqendrohet në sektorë strategjikë të zgjedhur, me pragje të shtresuara të vlerës së shtuar në BE – ndoshta 60-80 për qind – dhe një përjashtim për partnerët e besueshëm midis vendeve aleate.

Nëntë shtete anëtare, përfshirë Suedinë, Finlandën, Irlandën dhe Estoninë, kanë paralajmëruar tashmë në një letër të përbashkët se çdo preferencë duhet të përdoret si masë e fundit, e kufizuar në kohë dhe specifike për sektorin.

Duket se një marrëveshje politike është arritur, por detajet teknike ende nuk janë vendosur. /Telegrafi/