Komisioni Evropian synon të trefishojë numrin e punonjësve të Frontex-it, agjencisë evropiane për kufijtë dhe rojën bregdetare, si dhe t’i japë asaj kompetenca të reja për dëbimin e migrantëve jashtë kufijve të Bashkimit Evropian dhe monitorimin e rrjeteve sociale.
Reforma e propozuar synon të zgjerojë ndjeshëm mandatin e agjencisë, duke i dhënë një rol më të madh në kthimin e migrantëve që qëndrojnë në mënyrë të parregullt në BE, si dhe në reagimin ndaj flukseve të mëdha të ardhjeve në kufijtë evropianë.
Brukseli argumenton se ndryshimet janë të nevojshme për t’iu përgjigjur sfidave të reja të migracionit, përfshirë kalimet e organizuara të kufijve. Si shembull përmendet korriku, kur rreth 80 mijë persona kaluan nga Maroku në enklavën spanjolle Ceuta, në Afrikën e Veriut.
Megjithatë, propozimi ka nxitur reagime dhe shqetësime nga organizatat për të drejtat e njeriut, të cilat paralajmërojnë se zgjerimi i kompetencave dhe buxhetit të Frontex-it mund të rrisë rrezikun e shkeljeve të të drejtave themelore dhe mbikëqyrjes së tepruar. Reforma duhet ende të miratohet nga shtetet anëtare të BE-së dhe Parlamenti Evropian.
Një nga ndryshimet kryesore është zhvendosja e fokusit të Frontex-it nga menaxhimi i kufijve të jashtëm drejt dëbimit të migrantëve që nuk kanë të drejtë qëndrimi. Sipas komisionerit evropian për Migracionin, Magnus Brunner, agjencia do të bëhet “aktori qendror i BE-së për kthimet”, duke ofruar mbështetje në të gjitha fazat e procesit.
Përgjegjësia për kthimin e migrantëve në vendet e origjinës do të mbetet te shtetet anëtare, por Frontex-i do të ndihmojë në identifikimin e personave që duhet të kthehen, organizimin e fluturimeve të dëbimit dhe ofrimin e mbështetjes për riintegrimin e tyre. Për këtë qëllim parashihet krijimi i një Qendre për Koordinimin e Kthimeve.
Një nga elementet më të rëndësishme të reformës është mundësia që Frontex-i të veprojë edhe nga një shtet jashtë BE-së drejt një shteti tjetër jashtë unionit. Kjo do t’i mundësonte agjencisë të përfshihej në proceset e kthimit të migrantëve edhe përpara se ata të arrinin në territorin evropian.
Agjencia do të mund të përfshihej gjithashtu në dëbimet nga të ashtuquajturat qendra të kthimit drejt vendeve të origjinës, pasi një ligj i miratuar së fundmi lejon krijimin e qendrave të tilla jashtë territorit të BE-së.
Organizatat e shoqërisë civile kanë paralajmëruar se ky sistem mund të jetë jotransparent dhe i vështirë për t’u mbikëqyrur. Iftach Cohen, bashkëdrejtor i organizatës Front-LEX, i tha Euronews-it se Komisioni Evropian po synon ta shndërrojë Frontex-in në një agjenci dëbimesh që vepron shumë përtej kufijve të Evropës, ku abuzimet mund të jenë më të vështira për t’u zbuluar.
Çdo bashkëpunim me një shtet të tretë do të kërkojë një marrëveshje të posaçme, e cila do të negociohet nga Komisioni Evropian dhe do të duhet të miratohet nga shtetet anëtare dhe Parlamenti Evropian, transmeton Telegrafi.
Eurodeputetja socialiste italiane Cecilia Strada e krahasoi këtë qasje me politikat e agjencisë amerikane ICE, e cila është përgjegjëse për arrestimin dhe dëbimin e migrantëve pa status të rregullt. Ajo tha se Frontex-i po afrohet gjithnjë e më shumë me modelin e kësaj agjencie amerikane.
Reforma shoqërohet edhe me një rregullore të veçantë për digjitalizimin e procedurave të kthimit, e cila synon të thjeshtojë dhe përshpejtojë proceset administrative përmes shkëmbimit të informacionit ndërmjet shteteve anëtare. Megjithatë, organizata si Statewatch kanë ngritur shqetësime për rrezikun e mbledhjes së tepërt të të dhënave personale.
Një tjetër kompetencë e re që parashihet për Frontex-in është monitorimi i rrjeteve sociale për të identifikuar reklamat dhe përmbajtjet që lidhen me kontrabandën e migrantëve, si dhe për të parashikuar ardhjet masive në kufijtë e BE-së.
Një zyrtar evropian pranoi se propozimi është ndikuar pjesërisht nga situata e korrikut në Ceuta, kur rreth 80 mijë persona kaluan nga Maroku drejt enklavës spanjolle. Sipas tij, para ngjarjes kishte pasur shumë mesazhe dhe dezinformata në rrjetet sociale, ndërsa monitorimi në kohë reale mund t’u mundësonte autoriteteve të reagonin më herët.
Për këtë qëllim do të krijohet një strukturë e re, e quajtur Qendra për Monitorimin dhe Reagimin Online. Frontex-it do t’i lejohet të identifikojë përmbajtje të paligjshme, t’ua raportojë ato platformave të rrjeteve sociale dhe t’u kërkojë autoriteteve kompetente të ndërmarrin hapa për heqjen e tyre.
Henna Virkkunen, nënkryetare e Komisionit Evropian për Sovranitetin Teknologjik dhe Sigurinë, tha se dimensioni digjital është një nga elementet kryesore që mundësojnë zbatimin e reformës.
Megjithatë, vendimi për ligjshmërinë e përmbajtjeve do të mbetet në kompetencë të autoriteteve kombëtare. Frontex-i do të aplikojë për statusin e “raportuesit të besuar”, i cili duhet të miratohet nga autoritetet përkatëse. Nëse e merr këtë status, raportimet e agjencisë do të shqyrtohen me përparësi dhe përmbajtjet do të hiqen kur kjo të konsiderohet e arsyeshme.
Këto kompetenca kanë nxitur shqetësime për mbikëqyrjen e hapësirës online, privatësinë dhe lirinë e shprehjes. Eurodeputetja e të Gjelbërve nga Franca, Mélissa Camara, paralajmëroi se monitorimi i rrjeteve sociale paraqet rreziqe serioze për të dhënat personale të qytetarëve.
Kritika kanë ardhur edhe nga disa eurodeputetë të së djathtës ekstreme, të cilët tradicionalisht mbështesin kontrolle më të rrepta kufitare dhe kompetenca më të gjera për Frontex-in. Susanna Ceccardi nga partia italiane Liga tha se lufta kundër trafikantëve nuk duhet të shndërrohet në një justifikim për monitorimin e opinioneve të qytetarëve.
Reforma parashikon gjithashtu krijimin e një njësie të reagimit të shpejtë, e cila do të mund të dërgohet brenda një kohe të shkurtër në kufijtë e jashtëm të një shteti anëtar në rast emergjence ose rritjeje të papritur të numrit të migrantëve.
Vendimin për aktivizimin e kësaj njësie do të mund ta marrë drejtori ekzekutiv i Frontex-it, por vetëm pas kërkesës së shtetit anëtar përkatës. Ndërkohë, propozimi nuk ndryshon parimin se zyrtarët e Frontex-it mbeten nën autoritetin e institucioneve kombëtare.
Përveç kompetencave, Komisioni Evropian synon të rrisë ndjeshëm edhe personelin e agjencisë. Plani parasheh trefishimin e numrit të përgjithshëm të oficerëve, nga rreth 10 mijë aktualisht në 30 mijë deri në vitin 2041.
Trupat e përhershme të Frontex-it, të cilat merren me patrullimin e kufijve, do të rriten nga 3 mijë në 6 mijë oficerë. Atyre do t’u shtohen edhe 7 mijë oficerë të deleguar nga forcat policore kombëtare të vendeve anëtare.
Pjesa tjetër do të përbëhet nga një rezervë e re evropiane për kufijtë dhe kthimet, me 17 mijë oficerë që do të qëndrojnë në vendet e tyre dhe do të angazhohen vetëm kur të jetë e nevojshme. Sipas një zyrtari të BE-së, këta oficerë do të trajnohen sipas standardeve të Frontex-it, por do të mbeten pjesë e burimeve kombëtare dhe nuk do të paguhen nga buxheti i agjencisë.
Frontex-it i janë ndarë afro gjashtë miliardë euro në buxhetin aktual të BE-së, ndërsa Komisioni Evropian ka propozuar dyfishimin e financimit të tij për periudhën 2028–2034.
Me mandatin e ri, agjencia do të mund të blejë, marrë me qira ose të zotërojë së bashku me shtetet anëtare pajisje si dronët e mbikëqyrjes dhe mjetet e pajisura me inteligjencë artificiale. Ajo do të veprojë edhe si organ qendror për prokurimet e përbashkëta. Aktualisht, Frontex-i varet nga pajisjet që i vihen në dispozicion nga forcat kombëtare.
Megjithatë, rritja e personelit dhe burimeve nuk shoqërohet me një rritje proporcionale të ekipit përgjegjës për të drejtat themelore, i cili monitoron respektimin e të drejtave të migrantëve gjatë kthimeve dhe operacioneve kufitare.
Sipas një zyrtari të BE-së, madhësia e këtij ekipi përcaktohet çdo vit në bazë të burimeve në dispozicion, gjë që ka shtuar shqetësimet e organizatave për të drejtat e njeriut.
Chiara Catelli, përfaqësuese e organizatës PICUM, e cila mbron të drejtat e migrantëve, tha se propozimi zgjeron ndjeshëm kompetencat e Frontex-it për gjurmimin, kontrollin dhe dëbimin e migrantëve, pa vendosur garanci më të forta për mbrojtjen e të drejtave të njeriut.
Ajo rikujtoi gjithashtu se ndaj agjencisë janë ngritur më herët akuza për përfshirje në shkelje të të drejtave themelore. Propozimi pritet të shkaktojë debat të gjerë në institucionet evropiane, përpara se të merret vendimi përfundimtar për miratimin e tij. /Telegrafi/
