Zbulimi i hershëm me CT me dozë të ulët rrit ndjeshëm mbijetesën nga kanceri i mushkërive, sidomos te duhanxhinjtë. Rekomandimet e ACS theksojnë skriningun vjetor si hap vendimtar për parandalim dhe trajtim në kohë
Sipas udhëzimeve të fundit të Shoqatës Amerikane të Kancerit (American Cancer Society – ACS), të gjithë personat e moshës 50 deri në 80 vjeç që kanë një histori duhanpirjeje prej të paktën 20 “pack-years” (vite paketash) duhet të kryejnë çdo vit një skaner CT me dozë të ulët të mushkërive (low-dose CT – LDCT) për zbulimin e hershëm të kancerit të mushkërive.
Ky rekomandim synon të shpëtojë mijëra jetë çdo vit, duke e bërë skriningun më të aksesueshëm se kurrë më parë. Ndryshe nga udhëzimet e mëparshme, tani nuk ka kufizim të rreptë për vitet e fundit pa duhan për ish-duhanxhinjtë; mjafton historia e përgjithshme e duhanpirjes.
Personat që duhet të bëjnë skrining janë: • të moshës 45–80 vjeç • me histori duhanpirjeje prej të paktën 20 pack-years (p.sh.: 1 paketë në ditë për 20 vjet, ose 2 paketa në ditë për 10 vjet) • që aktualisht pinë duhan ose e kanë lënë duhanin (pa kufizim të rreptë për vitet e fundit, sipas ACS-së së fundit)
Ky rekomandim është veçanërisht i rëndësishëm për duhanxhinjtë që kanë konsumuar duhan për më shumë se 15 vjet, sidomos për ata mbi 45 vjeç. Ekspertët theksojnë se sa më i gjatë historiku i duhanpirjes, aq më i lartë është rreziku, prandaj kontrolli i rregullt mund të jetë vendim jetëshpëtues.
Pse është kaq i rëndësishëm skriningu?
Kanceri i mushkërive mbetet shkaku kryesor i vdekjeve nga kanceri në SHBA dhe në shumë vende të tjera evropiane. Kur zbulohet në stad të hershëm nëpërmjet CT-së me dozë të ulët, shanset e mbijetesës pesëvjeçare mund të rriten ndjeshëm – deri në mbi 60%, krahasuar me vetëm 20% kur diagnostikohet vonë.
Skaneri LDCT është i shpejtë (zgjat vetëm disa minuta), pa dhimbje dhe ekspozon pacientin ndaj një sasie shumë të ulët rrezatimi. Ai mund të kryhet në shumicën e qendrave diagnostikuese dhe spitaleve.
“Shumë raste të kancerit të mushkërive zbulohen vonë, kur trajtimi është i vështirë. Me këtë skrining vjetor, mund të ndërhyjmë herët dhe të shpëtojmë jetë,” thotë Dr. Emily Carter, një nga ekspertet e programit të skriningut.
Një pack-year = pirja e 1 pakete (20 cigare) në ditë për 1 vit.
Shembull: 1 paketë/ditë × 20 vjet = 20 pack-years ½ pakete/ditë × 40 vjet = 20 pack-years
Edhe pse udhëzimet janë hartuar për popullsinë amerikane, onkologët shqiptarë i konsiderojnë të aplikueshme edhe këtu, ku duhanpirja mbetet e përhapur. Shoqata Shqiptare e Onkologjisë duhet të punojë për të përshtatur protokolle kombëtare bazuar në këto standarde ndërkombëtare.
Nëse jeni mbi 50 vjeç, keni pirë duhan për shumë vite ose keni histori të gjatë duhani (edhe nëse e keni lënë), konsultohuni me mjekun tuaj familjar ose një qendër onkologjike për të caktuar një CT kontrolluese. Shumë institucione ofrojnë këtë shërbim me çmim të përballueshëm ose në kuadër të programeve parandaluese.
Kur shfaqen kollë e vazhdueshme, dhimbje gjoksi ose humbje peshe, sëmundja është në stad të avancuar. Skriningu i hershëm është arma më e mirë parandaluese.
Bëni zgjedhjen e duhur sot – një kontroll i thjeshtë mund t’ju shpëtojë jetën ose jetën e një të dashuri. Konsultohuni me mjekun tuaj dhe mos e lini rastin në dorën e fatit. /Telegrafi/
