Peristaltika është mekanizmi i padukshëm që shtyn ushqimin, ndihmon përthithjen dhe largon mbetjet. Kur çrregullohet, mund të shfaqen kapsllëk, fryrje, dhimbje barku dhe shqetësime të tjera
Peristaltika është lëvizja automatike, ritmike dhe valore e muskujve që veshin traktin tretës. Ky proces mundëson kalimin e ushqimit nëpër sistemin e tretjes: fillon në fyt gjatë gëlltitjes dhe vazhdon në ezofag, stomak dhe zorrë.
Pa këtë mekanizëm, ushqimi nuk do të lëvizte siç duhet, lëndët ushqyese nuk do të përthitheshin dhe organizmi nuk do të arrinte të largonte mbetjet.
Trakti tretës funksionon si një tub i gjatë i përbërë nga organe të lidhura mes tyre. Muret e tij përmbajnë muskuj dhe nerva që reagojnë sapo futet ushqimi ose lëngu. Këto tkurrje ritmike e shtyjnë përmbajtjen përpara deri në nxjerrjen e saj.
Segmentimi është një tjetër lëvizje e pavullnetshme. Ndryshe nga peristaltika, ai ndodh kryesisht në zorrë dhe shërben për përzierjen e ushqimit.
Mund të krahasohet me lëvizjen e një rrobalarëseje: përmbajtja përzihet që ushqimi të ketë më shumë kontakt me lëngjet tretëse dhe të shpërbëhet më mirë.
Pra, peristaltika e shtyn ushqimin përpara, ndërsa segmentimi e përzien dhe e ngadalëson kalimin e tij, transmeton Telegrafi.
Kur tkurrjet valore ndodhin në drejtim të kundërt, kemi të bëjmë me retroperistaltikë. Kjo shihet më shpesh gjatë të vjellave, kur përmbajtja kthehet nga zorrët ose stomaku drejt gojës.
Në raste më të lehta, mund të ndodhë përkohësisht edhe si reagim ndaj bllokimit ose irritimit të traktit tretës.
Peristaltika është thelbësore për tretjen normale. Ajo ndihmon në:
Nëse është shumë e shpejtë, ushqimi kalon pa u përthithur siç duhet dhe mund të shfaqet diarre. Nëse është shumë e ngadaltë, përmbajtja qëndron më gjatë dhe shtohet rreziku për kapsllëk, fryrje dhe shumëzim bakteresh.
Ajo ndodh përgjatë gjithë traktit tretës, sidomos në ezofag. Procesi nis në fyt dhe vazhdon drejt stomakut. Në ezofag ka dy valë kryesore: valën primare, që nis me gëlltitjen dhe valën sekondare, që aktivizohet nëse e para nuk mjafton
Më pas vazhdon në stomak dhe zorrë, ku ritmi ngadalësohet për të lejuar përzierjen dhe përthithjen.
Peristaltika merr pjesë edhe në procese të tjera të trupit, si:
Madje vazhdon edhe gjatë gjumit, duke pastruar mbetjet nga sistemi tretës.
Lëvizja quhet valore sepse përfshin tkurrje dhe çlodhje të koordinuar të muskujve rrethorë që ngushtojnë ose zgjerojnë kanalin dhe muskujve gjatësorë të cilët shtyjnë përmbajtjen përpara.
Në fillim të tretjes valët janë më të forta, ndërsa në fund mjaftojnë tkurrje më të shkurtra për eliminimin e mbetjeve.
Kur ky mekanizëm prishet, flitet për çrregullime të motilitetit. Përmbajtja mund të lëvizë shumë shpejt ose shumë ngadalë. Simptomat më të zakonshme janë:
Çrregullimet mund të shfaqen te gjendje si:
Trajtimi varet nga shkaku dhe mund të përfshijë ndryshim të ushqimit, rregullim të barnave, trajtim të sëmundjes bazë dhe korrigjim të hormoneve ose elektroliteve.
Si ta mbani peristaltikën të shëndetshme?
Zakone të thjeshta ndikojnë shumë në punën e zorrëve:
Zorrët shpesh quhen “truri i dytë” i trupit, sepse janë të lidhura ngushtë me sistemin nervor. Prandaj stresi, ankthi dhe rutina e çrregullt mund të ndikojnë drejtpërdrejt edhe në peristaltikë.
Nëse simptomat zgjasin, këshillohet konsultë me gastroenterologun për të gjetur shkakun dhe trajtimin e duhur. /Telegrafi/
