Vetëm pak ditë, NASA planifikon të nisë misionin Artemis II, duke dërguar katër astronautë në rrugën e tyre drejt Hënës.
Udhëtimi i tyre do të hapë rrugën për një ulje në Hënë dhe, përfundimisht, për një bazë në Hënë, transmeton Telegrafi.
Programi Artemis i NASA-s ka marrë vite pune, ka përfshirë mijëra njerëz dhe vlerësohet të ketë kushtuar 93 miliardë dollarë deri më sot.
Por për disa, ekziston një ndjesi e veçantë “ka qenë atje, e ka bërë këtë”.
Më shumë se 50 vjet më parë, misionet Apollo të Amerikës bënë histori kur njerëzit e parë vunë këmbën në sipërfaqen hënore.
Me gjashtë ulje në total, ndihej sikur Hëna ishte plotësisht e plotësuar nga lista e detyrave në hapësirë.
Pra, pse SHBA-të po shpenzojnë kaq shumë kohë, përpjekje dhe para duke u garuar për t’u kthyer?
Terreni mund të duket i thatë, me pluhur dhe mjaft i shkretë, por është larg kësaj.
“Hëna ka të njëjtat elementë që kemi këtu në Tokë”, thotë profesoresha Sara Russell, një shkencëtare planetare në Muzeun e Historisë Natyrore.
“Një shembull janë elementët e rrallë të tokës, të cilët janë shumë të rrallë në Tokë, dhe mund të ketë pjesë të Hënës ku këto janë të përqendruara mjaftueshëm sa për të qenë në gjendje t’i nxjerrim”, shtoi ajo.
Ka edhe metale, si hekuri dhe titaniumi, si dhe heliumi, i cili përdoret në gjithçka, nga superpërçuesit deri te pajisjet mjekësore.
Por burimi që tërheq më shumë është më i habitshmi: uji.
“Ka ujë të bllokuar në disa nga mineralet e saj, dhe gjithashtu ka sasi të konsiderueshme uji në pole”, thotë Russell.
Ka kratere që janë përgjithmonë në hije, thotë ajo, ku mund të grumbullohet akulli.
Të kesh qasje në ujë është jetike nëse dëshiron të jetosh në Hënë. Ai jo vetëm që siguron ujë të pijshëm, por gjithashtu mund të ndahet në hidrogjen dhe oksigjen për të siguruar ajër për astronautët për të marrë frymë, dhe madje edhe karburant për anijet kozmike.
Misionet Apollo të Amerikës në vitet 60 dhe të 70-ta u nxitën nga një garë për dominimin në hapësirë me Bashkimin Sovjetik. Këtë herë konkurrenca është Kina.
Kina ka bërë përparim të shpejtë me programin e saj hapësinor. Ajo ka ulur me sukses robotë dhe roverë në Hënë dhe thotë se do t’i çojë njerëzit atje deri në vitin 2030.
Ende ka prestigj të jesh i pari që vendos flamurin tënd në pluhurin hënor. Por tani ka shumë rëndësi se ku e vendos atë.
Si SHBA-ja ashtu edhe Kina duan qasje në zonat me burimet më të bollshme, që do të thotë sigurimi i pasurisë më të mirë të patundshme hënore.
Traktati i Kombeve të Bashkuara për Hapësirën e Jashtme i vitit 1967 thotë se asnjë vend nuk mund ta zotërojë Hënën. Por kur bëhet fjalë për atë që gjendet në Hënë, nuk është aq e thjeshtë.
“Edhe pse nuk mund të zotërosh një copë tokë për shkak të traktatit të OKB-së, në thelb mund të operosh në atë tokë pa ndërhyrë askush në të”, thotë Dr. Helen Sharman, astronautja e parë britanike.
“Pra, gjëja kryesore tani është të përpiqeni të kapni copën tuaj të tokës. Nuk mund ta zotëroni, por mund ta përdorni. Dhe pasi të jeni atje, e keni për aq kohë sa dëshironi”, shtoi ajo.
Nasa i ka vënë sytë nga Marsi dhe dëshiron të dërgojë njerëz atje deri në vitet 2030.
Duke pasur parasysh pengesat teknologjike që duhet të kapërcejë, është një afat kohor mjaft ambicioz.
Por duhet të filloni diku, dhe SHBA-të kanë vendosur që Hëna është ai vend.
“Të shkosh në Hënë dhe të qëndrosh atje për një periudhë të zgjatur është shumë më e sigurt, shumë më e lirë dhe shumë më e lehtë për t’u bërë një provë për të mësuar se si të jetosh dhe punosh në një planet tjetër”, thotë Libby Jackson, drejtuese e hapësirës në Muzeun e Shkencës.
Në një bazë në Hënë, Nasa mund ta përsosë teknologjinë për të siguruar ajrin dhe ujin që u nevojiten astronautëve.
Ata do të duhet të gjejnë se si të gjenerojnë energji dhe të ndërtojnë habitate për të mbrojtur njerëzit nga temperaturat ekstreme, si dhe nga rrezatimi i rrezikshëm hapësinor.
“Këto janë të gjitha teknologji që nëse i provoni për herë të parë në Mars dhe ato shkojnë keq, është potencialisht katastrofike. Është shumë më e sigurt dhe shumë më e lehtë t’i provoni në Hënë”, thotë Jackson.
Shkencëtarët mezi presin të marrin në dorë (me doreza) materialin nga Hëna.
Gurët e sjellë në shtëpi nga astronautët e Apollos transformuan kuptimin tonë për fqinjin tonë qiellor.
“Ata na thanë se Hëna u formua nga kjo ngjarje tepër dramatike, ku një trup me madhësinë e Marsit u përplas me Tokën dhe copat që u shkëputën formuan Hënën. Ne e dimë këtë për shkak të shkëmbinjve të Apollos”, thotë profesoresha Sara Russell.
Por ajo thotë se ka ende shumë për të zbuluar.
Për shkak se Hëna dikur ishte pjesë e Tokës, ajo mban një rekord prej 4.5 miliardë vjetësh të historisë së planetit tonë. Dhe pa tektonikë pllakash, apo erë dhe shi për të fshirë këtë rekord, Hëna është një kapsulë kohore perfekte.
“Hëna është një arkiv fantastik i Tokës. Një ngarkesë e re gurësh nga një zonë tjetër e Hënës do të ishte e mrekullueshme”, thotë Russell.
Pamjet bardh e zi të transmetuara nga misionet Apollo e transformuan ëndrrën e hapësirës në realitet.
Dhe ndërsa vetëm disa me fat që e shikuan do të bëheshin vetë astronautë, shumë prej tyre vazhduan karrierën në shkencë, teknologji dhe inxhinieri.
Shpresohet që misionet Artemis – të transmetuara drejtpërdrejt dhe në 4k – do të frymëzojnë një brez të ri.
“Ne jetojmë në një botë teknologjie. Ne kemi nevojë për shkencëtarë, inxhinierë dhe matematikanë – dhe hapësira ka një aftësi të shkëlqyer për t’i emocionuar njerëzit rreth këtyre temave”, thotë Libby Jackson.
Vende të reja pune dhe një ekonomi e lulëzuar hapësinore do t’u japin SHBA-ve një kthim të miliarda dollarëve që kanë derdhur në Artemis. Ashtu si çdo përfitim nga teknologjia e zhvilluar për misionet që kanë një përdorim në Tokë.
Por Helen Sharman thotë se një kthim në Hënë do t’i japë gjithashtu botës një shtysë shumë të nevojshme.
“Nëse bashkohemi vërtet, mund të prodhojmë aq shumë gjëra që janë të dobishme për njerëzimin. Na tregon se çfarë janë të aftë të bëjnë njerëzit”, thotë Sharman.
Imazhi sipër tregon një ilustrim digjital të sipërfaqes së Marsit. /Telegrafi/
