Lugina e Preshevës – që përfshin Preshevë, Bujanoc dhe Medvegjë – vazhdon të mbetet një nga hapësirat më të ndjeshme dhe më të paadresuara seriozisht në Ballkanin Perëndimor. Përtej debateve të përditshme politike, realiteti në terren flet për sfida të thella strukturore që kërkojnë reflektim më të gjerë dhe vizion afatgjatë.
Kriza demografike – alarmi që po injorohet
Një nga problemet më serioze të Luginës është zbrazja demografike. Çdo vit, dhjetëra familje largohen drejt vendeve të Bashkimit Evropian. Të rinjtë, edhe ata të arsimuar, nuk shohin perspektivë të qëndrueshme. Medvegja ka përjetuar rënie drastike të popullsisë, ndërsa Presheva dhe Bujanoci po përballen me trend të vazhdueshëm emigrimi.
Kjo nuk është vetëm çështje ekonomike – është çështje ekzistenciale për komunitetin. Një rajon që humb kapitalin njerëzor humb edhe potencialin për zhvillim.
Përfaqësimi dhe integrimi institucional
Shqiptarët në Luginë përballen me sfida në përfaqësimin proporcional në institucionet shtetërore dhe në administratë. Debatet rreth përdorimit të gjuhës, njohjes së diplomave dhe pjesëmarrjes në strukturat publike vazhdojnë të jenë tema të hapura.
Në një shtet që aspiron integrimin evropian, standardet për mbrojtjen e minoriteteve duhet të jenë të qarta dhe të zbatueshme. Integrimi i plotë institucional është çelësi për stabilitet afatgjatë, jo vetëm për Luginën, por për vetë Serbinë.
Fragmentimi politik brenda Luginës
Një sfidë tjetër e brendshme është përçarja politike mes faktorëve shqiptarë. Rivalitetet partiake shpesh e dobësojnë zërin e përbashkët dhe e bëjnë më të vështirë artikulimin e kërkesave strategjike.
Pa një platformë të përbashkët minimale për çështjet kyçe – zhvillim ekonomik, arsim, përfaqësim institucional – Lugina rrezikon të mbetet peng i ndasive të brendshme.
Roli i diasporës
Diaspora nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja ka potencial të madh ekonomik dhe profesional. Shumë prej tyre janë të suksesshëm në Gjermani, Zvicër e më gjerë. Por mungon një mekanizëm serioz për ta kanalizuar këtë potencial në zhvillim lokal.
Nëse krijohen kushte për investime të sigurta dhe projekte konkrete, diaspora mund të bëhet motor real zhvillimi.
Perspektiva rajonale dhe evropiane
Lugina e Preshevës nuk mund të trajtohet si çështje e izoluar. Ajo është pjesë e dinamikave më të gjera rajonale. Stabiliteti në këtë zonë kontribuon në stabilitetin e Ballkanit Perëndimor.
Procesi i integrimit evropian i Serbisë kalon edhe përmes trajtimit korrekt dhe të barabartë të minoriteteve. Përparimi në këtë drejtim do të ishte sinjal pozitiv për gjithë rajonin.
Përfundim – koha për vizion, jo improvizim
Lugina e Preshevës ndodhet në një udhëkryq historik. Sfida kryesore nuk është vetëm politike, por strukturore dhe demografike. Pa zhvillim ekonomik real, pa integrim institucional dhe pa unitet të brendshëm, rajoni rrezikon të humbasë gradualisht vitalitetin e tij.
Zgjidhja nuk qëndron në retorikë të fortë, por në politika konkrete, bashkëpunim dhe planifikim afatgjatë. E ardhmja e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës do të varet nga aftësia për të ndërtuar stabilitet të brendshëm dhe për të krijuar kushte që qytetarët të zgjedhin të qëndrojnë – jo të largohen.
