Gjendja e rinisë në Luginën e Preshevës po shndërrohet në një krizë të thellë sociale dhe demografike, e cila po rrezikon seriozisht të ardhmen e kësaj treve. Pavarësisht potencialit të lartë njerëzor dhe nivelit relativisht të kënaqshëm të arsimimit, të rinjtë vazhdojnë të mbeten të përjashtuar nga proceset e zhvillimit ekonomik dhe institucional.
Papunësia kronike mbetet problemi kryesor. Mungesa e vendeve të punës, veçanërisht në sektorin publik dhe privat, ka krijuar një realitet ku diploma nuk garanton as punësim dhe as siguri ekonomike. Institucionet shtetërore vazhdojnë të karakterizohen nga përfaqësim minimal i shqiptarëve, ndërsa diskriminimi institucional — i heshtur, por i vazhdueshëm — u mbyll dyert e perspektivës brezave të rinj.
Si pasojë e drejtpërdrejtë, migrimi masiv i rinisë është shndërruar në një fenomen të pandalshëm. Çdo vit, qindra të rinj largohen nga Presheva, Bujanoci dhe Medvegja, duke e lënë Luginën pa forcën e saj më vitale. Ky largim nuk përfaqëson një zgjedhje vullnetare, por një detyrim ekonomik dhe politik, të shkaktuar nga mungesa e shpresës për një të ardhme dinjitoze në vendlindje.
Situata rëndohet edhe më tej nga mungesa pothuajse totale e investimeve strategjike dhe e programeve zhvillimore të dedikuara për të rinjtë. Qendrat rinore, programet e trajnimit profesional, mbështetja për start-up-e, si dhe iniciativat kulturore janë minimale ose inekzistente. Rinia mbetet e përjashtuar nga proceset vendimmarrëse, duke u trajtuar më tepër si statistikë sesa si faktor kyç i ndryshimit shoqëror.
Nëse kjo gjendje vazhdon, pasojat do të jenë të pakthyeshme: zbrazje demografike, varfërim ekonomik dhe shuarje graduale e jetës shoqërore në Luginë. Pa politika konkrete, pa barazi institucionale dhe pa vullnet të mirëfilltë politik, rinia e Luginës së Preshevës do të vazhdojë ta kërkojë të ardhmen larg shtëpisë së saj.
