Stërvitja “Serbia 2018” e organizuar bashkërisht nga Qendra e NATO-s për Koordinimin e Reagimit ndaj Emergjencave Euro-Atlantike (EADRCC) dhe Ministria e Punëve të Brendshme të Serbisë, Mladenovac, 7 tetor 2018.
Mes njoftimit për blerjen e raketave balistike supersonike kineze, Serbia ka ftuar NATO-n në një stërvitje të përbashkët.
Stërvitja ushtarake e njoftuar për në maj në Serbinë jugore do të jetë stërvitja e tyre e parë e përbashkët që nga viti 2018, kur u mbajt një stërvitje në terren për menaxhimin e fatkeqësive .
Dhe stërvitja e parë me NATO-n që nga moratoriumi për stërvitjet ushtarake me të gjithë partnerët, të cilin Beogradi e prezantoi në fillim të agresionit rus kundër Ukrainës.
NATO i thotë Radios Evropa e Lirë se stërvitja e paralajmëruar në maj me Serbinë është një stërvitje e rëndësishme.
“Kjo do të kontribuojë në forcimin e stabilitetit në Ballkanin Perëndimor, i cili mbetet një rajon me rëndësi strategjike për NATO-n”, tha një zyrtar i Aleancës për Radion Evropa e Lirë.
Siç tha ai, stërvitja do të zhvillohet me respekt të plotë për politikën e deklaruar zyrtarisht të neutralitetit ushtarak të Serbisë.
“Planifikimi është duke u zhvilluar dhe detajet e ushtrimit po finalizohen në koordinim me autoritetet serbe”, shtohet në përgjigje.
Kurt Bassuener nga Këshilli për Politika Demokratizimi me seli në Berlin vlerëson për Radion Evropa e Lirë se stërvitja me NATO-n nuk është një ndryshim strategjik në politikën serbe.
“As përafrimi i plotë i Serbisë me Perëndimin”, shtoi ai.
Autoritetet serbe këmbëngulin në neutralitetin ushtarak, ndërsa vendi është në rrugën e tij drejt anëtarësimit në Bashkimin Evropian (BE).
Por ato bashkëpunojnë gjithashtu me NATO-n përmes Partneritetit për Paqe, i cili përfshin trajnime dhe ushtrime të përbashkëta.
Serbia iu bashkua Partneritetit për Paqe, i cili përfaqëson bashkëpunimin dypalësh midis shteteve anëtare dhe vendeve partnere individuale, në vitin 2006.
Në të njëjtën kohë, Serbia ka forcuar bashkëpunimin ushtarak me Kinën vitet e fundit, duke u bërë vendi i parë evropian që blen armë kineze.
Analisti gjeopolitik dhe gjenerali malazez në pension, Blagoje Grahovac, nuk e sheh ftesën e Beogradit për në NATO si një lëvizje drejt Perëndimit.
Serbia po bën mrekulli për t’u armatosur dhe vendet e NATO-s po i ofrojnë Serbisë një politikë të ndryshme, paqësore, kështu që ushtrimet e mundshme të përbashkëta duhet të shihen në këtë kontekst.”
Grahovac i tha Radios Evropa e Lirë se e sheh vendimin e NATO-s për ushtrime të përbashkëta si një ofertë për të “arsyetuar më në fund politikën e Serbisë”.
Ministria serbe e Mbrojtjes nuk iu përgjigj pyetjes së Radios Evropa e Lirë në lidhje me detajet e stërvitjes ushtarake të planifikuar në poligonin e stërvitjes Borovac pranë Bujanocit, në Serbinë jugore.
Fusha e stërvitjes, pranë kufirit me Kosovën, përdoret për të përgatitur njësi për misione ndërkombëtare, duke përfshirë operacionet paqeruajtëse të Kombeve të Bashkuara.
Njoftimi për stërvitjen u bë nga Komanda e Forcave të Përbashkëta të NATO-s në Napoli më 7 mars, duke deklaruar se ajo do të zhvillohej me ftesë të Serbisë.
“Stërvitja e përbashkët përmirëson ndërveprimin, forcon bashkëpunimin praktik dhe mbështet stabilitetin në Ballkanin Perëndimor”, deklaroi Komanda në rrjetin X.
Beogradi midis bashkëpunimit dhe kritikave ndaj NATO-s
Komanda e NATO-s në Napoli deklaroi se Ballkani Perëndimor është një rajon me rëndësi strategjike për Aleancën.
“Stërvitja e përbashkët përmirëson ndërveprimin, forcon bashkëpunimin praktik dhe mbështet stabilitetin në Ballkanin Perëndimor”, thuhet në deklaratën e 7 marsit.
Serbia është pothuajse tërësisht e rrethuar nga anëtarë të NATO-s, por autoritetet thonë se nuk do t’i bashkohen aleancës.
“Ne do ta ruajmë neutralitetin tonë, por kemi marrëdhënie korrekte dhe të mira dhe do të vazhdojmë t’i ndërtojmë ato”, tha Vuçiq për RTS më 12 mars.
Në Serbi, ekziston një narrativë negative ndaj NATO-s, e cila mbështetet edhe nga autoritetet, si rezultat i bombardimeve të NATO-s të Republikës Federale të Jugosllavisë në vitin 1999 për shkak të krimeve të kryera nga forcat serbe kundër shqiptarëve në Kosovë.
Edhe pse marrëdhëniet me Aleancën janë rivendosur në dekadat e fundit, kjo ndjenjë negative nuk është zhdukur.
Kurt Bassener thotë se ka përshtypjen se NATO pranoi ofertën e Serbisë për një stërvitje ushtarake me qëllim ruajtjen dhe zhvillimin e mëtejshëm të kontakteve të saj komanduese dhe operative me forcat e armatosura serbe.
Ai deklaron më tej se dyshon se thirrja për stërvitjen është bërë me qëllim përmirësimin e lidhjeve të Beogradit me qendrat komanduese të NATO-s dhe oficerët amerikanë.
“Me qëllim krijimin e lidhjeve që do të kufizonin çdo marrëdhënie shumëpalëshe rajonale jashtë strukturave të aleancës”, shtoi Bassener.
Muaj para thirrjes drejtuar NATO-s, Vuçiq akuzoi Kroacinë, Shqipërinë dhe Kosovën se “kishin formuar një aleancë ushtarake me qëllim sulmimin e Serbisë në një moment të caktuar”.
Autoritetet e Kroacisë dhe Shqipërisë, dy anëtarë të NATO-s, si dhe të Kosovës, i kanë hedhur poshtë vazhdimisht akuzat e Vuçiqit, duke kujtuar se nuk u formua një aleancë ushtarake, por përkundrazi u nënshkrua një deklaratë në fushën e mbrojtjes dhe sigurisë.
Bassener vëren se nuk mund ta ndajë thirrjen e Beogradit për NATO-n nga “retorika e nxehtë” e Vuçiqit rreth “përgatitjes për një sulm” dhe mbrojtjes së integritetit territorial të Serbisë.
“E gjej absurde të projektohen plane ekspansioniste të drejtuara ndaj Serbisë nga ajo marrëveshje mbrojtëse, e cila duket se bazohet në programin e armëve agresive të Serbisë”, shtoi ai.
Mbajtja e pranisë së KFOR-it në Kosovë si një motiv i mundshëm
Njoftimi për stërvitjen e përbashkët erdhi një ditë pas takimit të Presidentit serb në Beograd me Komandantin e Komandës së Forcave të Përbashkëta të NATO-s në Napoli, Admiralin George Wyckoff.
Vuçiq njoftoi se në atë takim ai theksoi rëndësinë e KFOR-it për paqen dhe mbrojtjen e serbëve në Kosovë.
“Ndoshta ka shumë të bëjë me interesin e Vuçiqit për të ruajtur praninë e KFOR-it”, thotë Bassener, duke komentuar ftesën e Beogradit drejtuar NATO-s për një stërvitje ushtarake.
KFOR-i është, ndër të tjera, përgjegjës për sigurinë në kufirin midis Kosovës dhe Serbisë, ndërsa dy vendet fqinje ende kanë marrëdhënie të tensionuara.
Dhe në ditët e fundit, kanë dalë raporte se SHBA-të po rishikojnë praninë e tyre ushtarake në Evropë, përfshirë Kosovën, ndërsa Pentagoni as nuk po konfirmon dhe as nuk po mohon ndonjë plan të mundshëm.
Bassener e sheh gjithashtu ftesën e Beogradit për në NATO si një përpjekje të Vuçiqit për të “demonstruar gjithashtu aftësinë e tij për të kryer arbitrazh gjeopolitik midis SHBA-së, Kinës dhe Rusisë, si dhe aktorëve të tjerë – Turqisë, Izraelit, vendeve të Gjirit”.
“Ndërsa kjo stërvitje po ndërmerret me NATO-n, mendoj se Vuçiq e ka parasysh edhe Uashingtonin”, thotë Kurt Bassener.
Bassener shton se Vuçiq gjithashtu vazhdon të “luajë me BE-në” përmes zgjerimit dhe dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës.
Serbia është kandidate për anëtarësim në Bashkimin Evropian, nën kujdesin e të cilit po negocion normalizimin e marrëdhënieve me Kosovën, e cila shpalli pavarësinë nga Beogradi në vitin 2008.
Si kandidate për anëtarësim në BE, Serbia ka intensifikuar bashkëpunimin me Kinën vitet e fundit duke blerë armë nga ai vend.
Gjithashtu nuk heq dorë nga lidhjet e ngushta me Rusinë dhe nuk ndjek politikën e BE-së për vendosjen e sanksioneve ndaj atij vendi për pushtimin katërvjeçar të Ukrainës.
Blagoje Grahovac vlerëson se Beogradi është “i prirur ndaj manipulimit” dhe kështu e sheh ftesën për në NATO si manipulim.
Çfarë ishte e përjashtuar nga moratoriumi?
Serbia nuk e ka hequr zyrtarisht moratoriumin për mbajtjen e ushtrimeve ushtarake me partnerë të huaj, të futur në shkurt të vitit 2022 pas fillimit të pushtimit rus të Ukrainës.
Por pati përjashtime, siç ishin stërvitjet ushtarake Platinum Wolf në vitet 2023 dhe 2025, të cilat u mbajtën me forcat e armatosura të Shteteve të Bashkuara dhe disa anëtarëve të tjerë të NATO-s.
“Kjo flet për rëndësinë e bashkëpunimit me SHBA-në për Forcat e Armatosura Serbe”, tha Ministri serb i Mbrojtjes Bratislav Gašić në korrik 2025.
Më pas ai u takua me Zëvendës Ndihmës Sekretarin e Mbrojtjes të SHBA-së, David Baker.
Gjithashtu, në prill të vitit 2025, u mbajt një trajnim i përbashkët inxhinierik midis anëtarëve të Ushtrisë Serbe dhe Gardës Kombëtare të Ohajos.
Në nëntor 2023, Presidenti i Serbisë njoftoi se do t’i kërkonte Qeverisë së Serbisë të rishqyrtojë vendimin për të rifilluar stërvitjet e përbashkëta me NATO-n.
Megjithatë, nuk dihet nëse një kërkesë e tillë, të cilën Vuçiq e njoftoi në atë kohë gjatë fjalimit të tij drejtuar Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s në atë kohë, Jens Stoltenberg, u ndoq.
Përveç ushtrimeve me forcat e armatosura të SHBA-së, në të cilat morën pjesë disa anëtarë të tjerë të NATO-s, Ushtria Serbe zhvilloi edhe ushtrime ushtarake me ushtrinë kineze.
Në korrik të vitit 2025, një sesion trajnimi dhjetëditor i forcave speciale të ushtrive të Serbisë dhe Kinës u mbajt në provincën kineze Hebei në veri të atij vendi, pavarësisht paralajmërimit të Brukselit ndaj Beogradit.
Ishte stërvitja e parë e përbashkët ushtarake midis Kinës dhe Serbisë.
Ndryshe nga vitet e kaluara, që nga viti 2022 nuk ka pasur ushtrime të përbashkëta midis Serbisë dhe Rusisë dhe Bjellorusisë.
Serbia është kritikuar nga Bashkimi Evropian për ushtrime të përbashkëta me këto vende.
Kjo është arsyeja pse Beogradi anuloi pjesëmarrjen e tij në ushtrimet ruse-bjelloruse-serbe në vitin 2020, sepse ato po zhvilloheshin në Bjellorusi në një kohë kur ky vend ishte i tronditur nga një krizë politike pas zgjedhjeve presidenciale.
