Ka data që nuk jetojnë vetëm në kalendar, por në ndërgjegje, 26 janari është njëra prej tyre, ajo nuk është thjesht një ditë përkujtimore, por një çast kur historia e një populli të lënë në harresë u kthye në zë, në armë të shpirtit dhe në qëndresë të hapur. Në atë dimër të vitit 2000, kur Lugina e Preshevës ishte e rrethuar nga frika, nga represioni dhe nga një heshtje e imponuar, shqiptarët e saj e kuptuan se nuk mund të prisnin më. Liria nuk vinte nga jashtë,ajo duhej të lindte prej vetë dhimbjes së tyre.
Pas luftës së Kosovës, kur bota mendoi se një kapitull i errët ishte mbyllur, për shqiptarët e Luginës filloi një tjetër provë. Forcat serbe u vendosën me dhunë në Preshevë, Bujanoc e Medvegjë. Arrestime, rrahje, bastisje, poshtërim, çdo ditë ishte një kujtesë se liria e fituar në Kosovë nuk kishte kaluar kufirin, në atë terr, më 26 janar 2000, në Dobrosin, u ndez një shkëndijë që do të merrte emrin UÇPMB – Ushtria Çlirimtare për Preshevë, Medvegjë dhe Bujanoc. Nuk ishte një shpërthim i rastësishëm, por një akt i vetëdijes, një “mjaft” i thënë me dinjitet.
Ajo ditë u vulos nga dhimbja e varrimit të dy vëllezërve, Isa dhe Shaip Saqipi. Trupat e tyre të rënë u bënë thirrje për veprim. Nga lotët e nënave, nga zëri i prishur i familjarëve, nga heshtja e rëndë e fshatit, lindi vendosmëria për të mos u nënshtruar. Në atë çast, lufta nuk ishte më një ide, ajo u bë domosdoshmëri morale. Në ballë të kësaj lëvizjeje qëndruan burra që e kishin braktisur qetësinë për të zgjedhur barrën e historisë.
Shefket Musliu, me qetësinë dhe autoritetin e tij, u bë një nga shtyllat e drejtimit. Jonuz Musliu, i palodhur dhe i lidhur me popullin, ishte zëri i një lufte që kërkonte drejtësi. Muhamet Xhemaili – Rrebeli, me karakterin e tij të fortë dhe shpirtin kryengritës, mishëronte refuzimin për t’u nënshtruar. Ridvan Qazimi – Komandant Lleshi, u kthye në simbol të guximit dhe të flijimit, ndërsa Njazi Azemi – Mjekra, Sami Azemi dhe Xhevdet Durmishi ishin nga ata që e mbajtën gjallë frymën e qëndresës, duke udhëhequr luftëtarët me vendosmëri dhe besim.
Këta emra nuk janë thjesht figura në një kronikë lufte, ata janë kapituj të një libri të shkruar me gjak, me shpresë dhe me sakrificë, ata nuk dolën për të bërë politikë, por për të mbrojtur njerëzit e tyre, fëmijët e Luginës, shtëpitë dhe varret e të parëve. UÇPMB nuk ishte një ushtri e lindur nga ambicia, por nga nevoja – nga instinkti i një populli që nuk pranon të jetojë i përkulur.
Dhe mes kësaj lufte, edhe unë isha aty, jo si spektatore e historisë, por si pjesë e saj. Në ditët kur Lugina dridhej nga frika dhe shpresa përplasej me dhunën, qëndrova përkrah atyre që zgjodhën lirinë. Pashë fytyra të reja që u bënë burra në një natë, pashë sy që nuk u ulën përballë pushkës. Nuk e mora rrugën e rrezikut për urrejtje, por për dinjitet – për të drejtën tonë për të jetuar të lirë në tokën tonë. Kjo luftë nuk është vetëm histori për mua, është shtë kujtim i gjallë, plagë që flet dhe krenari që nuk shuhet.
Sot, pas 26 vitesh, Lugina e Preshevës ende i ndien jehonat e asaj thirrjeje. Dëshmorët e saj nuk janë vetëm të kaluar, por pjesë e ndërgjegjes sonë. Ata e kanë paguar me jetën atë që politika shpesh e harron: se liria dhe dinjiteti nuk janë dhuratë, por fitore. Prandaj, çdo heshtje politike, çdo përçarje, çdo harresë ndaj Luginës është një fyerje për ata që ranë, ata që morën armën nuk pyetën për parti, por për atdhe.
26 Janari mbetet dita kur shqiptarët e Luginës dolën dhe u bënë subjekt i historisë së tyre. Aty është zëri i Isa dhe Shaip Saqipit që nuk u shua, është hapi i parë i UÇPMB-së drejt një lirie të kërkuar me dinjitet, është betimi i komandantëve dhe i luftëtarëve se kjo tokë nuk do të ishte më pa zë.
Sa herë që përmendet kjo datë, ajo na kujton një të vërtetë të thjeshtë e të rëndë: se gjaku i derdhur për liri nuk kërkon harresë, por kujtesë. Sepse vetëm duke kujtuar, ne e mbajmë gjallë idealin për të cilin u luftua – idealin e lirisë, të barazisë dhe të bashkimit kombëtar.
Lavdi UÇPMB-së.
Lavdi dëshmorëve të Luginës së Preshevës.
Lavdi atyre që e kthyen dhimbjen në qëndresë dhe frikën në dinjitet.
Tiranë, më 26.01.2026 Bashkëluftëtare Rajmonda Maleçka
