Shkruan : Refik   HASANI

Malësia e Bujanocit shtrihet në mesë të pikave gjeografike Sitilisë , Kitkës , Guri i Zi , Fushës së Gatë Lepodërvës , kufizohet me Vratagoshin te Breznica , Dubincën te Gjergjeci , Qestelinën te Novosella , qytetin e  Vranjës , Dobërjancën , Rezhdancën , Tërstenën , Desivojcën , Sedllarën , Krendellin , Karaçevën , Novosellën e Poshtme , Roganën ,Tërnocin . Aty ku fillon të buron lumi i Zarbicës në Muhocë e merr Lumi i  Muhocit në Breznicë dhe derdhet në Moravën  Jugore diku  afër  qytetit të Bujanocit . Sipërfaqja e Malësisë së Bujanocit   është shumë e madhe e ku mbulohet , me  ara , male të larta , kullosa dhe lëndina të shumta  .

****

Prej resurseve natyrore që ka Malësia , janë se ka shumë burime të ujit , uji i cilësisë së lartë i cili mundë të shfrytëzohet edhe për treg për mbushjen  dhe paketim si dhe lëndë e parë në prodhimin e lëngjeve të pemëve  .  Pasuri tjetër se është se ka pasuri  me dhjetra e qindra hektar male edhe ate  si druri për  përpunim  si lëndë e parë  e industris së drurit nga  ahu , bungu , qarri , plepi , panja , qershia e egër .

Po ashtu kjo pjesë është e pasur edhe  me  fruta të shumta  malore  . Në këtë pjesë ka kushte ideale për ruajtjen e blegtorisë pasi ka kullosa me qindra hektarë . .

­                     Çfarë   është   gjendja   e   përgjithshmë   sot   në   Malësin    e   Bujanocit

Në Zarbicë ,Suharrën ,Novosellë dhe Pribocë sot janë 17 familje me 87 banorë të shpërndar ë dhe të shkapërderdhur më shumë se kurrë . Asnjë nxënës nuk është në shkollën e Zarbicës, në Novosellë ka mbetur një mësues me dy nxënës . Në Suharrën nuk ka nxënësa e asnjë familje , vetëm te mahalla e Tahirajve një Mësues me katër nxënësa . Në Mahallën e Liteshit shkolla është e shkatrruar gati tërësishtë pa  asnjë nxënës .  Një familje ishte te mahalla e Veleve në Kitkë afër Gradishtës , deri ksaj vere  edhe kjo u detyrua për shkak të mungesës së kushteve elementare  braktisi vendin e vetë dhe u strehua  në  Gjilan.

Te mahalla e Kishalive nuk  kemi asnjë familje , po ashtu në mahallën e Disheve nuk  kemi asnjë  familje .  Kryeimalfjari Shefketi para fillimit të shtatorit të sivjetëm , gjithë pasurin  që kishte , si kafshët i shiti dhu ia ktheu shpinën vendit të vetë .  Prandaj dy nxënësa që ishin  në shkollën e Zarbicës , nuk janë sepse familja e Shefketit nuk jeton më tej në Zarbicë dhe shkolla u mbyllë !  . Në Pribocë nuk kemi nxënësa por vetëm familja Hafizit me tre djemtë e tij  që rrinë rregullishtë   . Në Ramabuqë mësuesi Sadik Demiri ka vetëm një nxënës.

Në  fshatin  Qarrë  kan mbetur 11 nxënës . Në  fshatin Xherxhec  nuk ka mbetur asnjë nxënës . E vetmja shkollë e plotë fillore ,, MIGJENI“   në Muhoc  ka  81 nxënës . Bashkësia Lokale  Zarbicës  ka mbetur pa asnjë përkudesje shëndetsore , për një ilaq  apo injeksion duhet të shkohet në Vranjë , në Muhoc , Karaqevë apo Roganë , nga 15 e 20 km largë të dy rrugët  . Edhe kto pakë familje që kanë mbetur i mbanë  shpresa që edhe ndokush do të kthehet . Shitore për plotësimin e novajve jetësore nuk ka . Sot nuk ekzistojnë as kushte më elementare për jetësë .  Shtëpitë janë të prishura , të djegura , shkatrruara nga lufta , nuk ka rrugë , nuk ka ujë të pijshëm , nuk ka mjete të punës , gati mungon çdo gjë për një jetesë normale .

Çka  dhe si të fillojmë të ndërmirret diçka për të mirë në Malësi

Si të arrijmë që nesër Malësia të shtohet dhe të kthehen më shumë  banorë   , dëbuar dhe të shpërngulur . Të kërkojmë ndihmë nga ndërkombëtarët pa ndërprer por me plane , projekte dhe strategji të punuar në detaje . Por këto duhet të përkrahen dhe ndihmohen  nga banorët që dëshirojnë të kthehen dhe ato që janë  ende në Malësi . Nga Bashkësia Lokale edhe nga Organet Komunale dhe qeveria e Serbisë të kërkohet që sa më shumë njerzë te kthehen në shtëpite e veta . Së pari të krijohen parakushte për kthim të sigurtë dhe të qëndrueshëm :

- Banorët e Malësisë së Bujanocit por edhe të gjithë  Shqiptarët nga Krahina e mbetur nënë Serbi duhet të bredhin poshtë e lartë duke pyetur : Se cili insitucion lokal apo qendrore mirret me çështjen e kthimit dhe duke i parashtruar pyetje njëri tjetrit se cilat janë ato kusht që do të plotësohen për tu kthyer një i zhvendosur shqiptare në shtëpin e vetë  ! .

- Dallim shumë i madh kur sërbëve Lokal të Kosovës ju afrohen oferta speciale , duke ju rregulluar dhe ndërtuar shtëpi dhe ndarë troje  por edhe donacione tjera joshëse si në  bujqësi dhe projekte tjera tëpër serioze të detajizuara , të garantuara dhe që po mbykqyren rregullisht nga qeveria e Serbisë dhe faktori ndërkombëtarë .  Shpëtim për Malësin e mbi Vranjës është që ato pakë banorë të mbetur në Malësi dhe të kthehen më shumë të zhvendosur është që rruga të asfaltohet  prej Muhocit deri në Zarbicë . Kërkojmë që një mision mbykqyrës dhe faktëmbledhës të jetë i pranishëm edhe nga OSBE-ja  . Urgjentisht kërkohet që banorët e mbetur të jënë nënë mbykqyrjen e faktorit Ndërkombëtarë . dhe që :
- Të vizitohen nga një Komision mikst dhe të bëhet rexhistrimi i pasurisë dhe gjendja momentale e këtyre banorëve të  mbetur në Malësin  : Të evidentohen dhe se në çfarë kushte  jetojnë banorët . Kjo të bëhet nga organet e Republikës së serbisë ,dhe prej mekanizamve relevant ndërkombëtarë  .
- Të ngritet  tema e të zhvendosurve dhe të bisedohet shumë shtruar në Kuvendin Komunal të Bujanocit  në një seancë  , ku me një pikë të veqantë të debatohet lidhur me banorët e dy bashkësive Lokale të Zarbicës dhe Muhocit . .
- Deri më  tani nuk ka patur një ofertë as verbale , e as serioze për të zhvendosurit për  familjet që dëshirojn të kthehen në pronat e të parëve . Me  fjalë të tjera duhet  të krijohet klima e besimit , sigurisë  dhe investimeve reale dhe kjo do të ndikonte pozitivisht që :
- Komunat e Kosovës ku jan vendosur të zhvendosurit  ,  si në Gjilan , Kamenicë do të liroheshin   .
- Republika e Serbisë do të tregoj realisht që nuk është e një anshme vetëm të kërkoj për pjesëtarët e vetë , por ka interesim edhe për banorët e vetë , pasi ashtu po trumbeton se i mbron të gjithë barabarsisht .

-         Veçmas për Kuvendin Komunal të Bujanocit të ngitet një Komision apo një trup , për vlerësimin e dëmeve dhe shpagimin e tyre dhe për krijimin e kushteve për kthim . Ky Komision  do ti raportoj vetëm kryetarit të Komunës dhe Kuvendit të Bujanocit  .

-         Të  pregadit një platformë , projekt serioz dhe të zbatueshëm në praktikë  .

- Shqiptatët kudo që janë duhet të kërkojn  reciprocitetin e ndërsjellt çfar kërkojn serbët e Kosovës ato të drejta ju takojnë dhe duhet investuar edhe për shqiptarët e tri komunave të banuara me shumicë e në këtë kontekst edhe për banorët e Malësisë së   Bujanocit .

Nuk ka kthim të qëndrueshëm nëse paraprakisht nuk mundë të krijohen dhe :

–        Të ketë siguri të lëvizjes , -

–        Të  rregullohet  infrastruktura –

Pse nuk ndërtohen apo riparohen  ato shtëpi të mbetura  : Si p.sh  në  çdo fshat  së paku nga  10 shtëpi në Zarbicë  , por edhe  në gjithë  vendbanimet e Komunës së  Bujanocit  të ndërtoh  100 shtëpi . Kurse në gjithë  Komunën e  Medvegjës  200 shtëpi .

Po ashtu të ndërtohen 50 shtëpi në rajonin , si zon kufitare në Karadak të Preshevës . Përveq ndërtimit të shtëpive të gjithë atyre që dëshirojn të kthehen t’ju jepen nga :
- Një mijë euro ,
- Për çdo familje deri në katër anëtar të kthyer për zonat rurale edhe nga një lopë qumshtore dhe
- Nga një kultivator apo traktor me mekanizëm percjellës për punim në bujqësi .
- Republika e serbise sivjet me rastin e dhjetë vjetorit të dëbimit masivë të tyre të bëjë një ofertë të ndaj nga buxheti i vetë  . Pse mos   ti ndan 10 milion euro për kthimin e qytetarëve të vetë dhe t’ju krijoi kushte për jetë normale  . Në Kosovë për serbët  lokal  kemi shumë oferta joshëse , për të gjithë ato që dëshirojn të kthehen edhe ate nga qeveria e Kosovës , ajo Serbisë dhe donator të huaj . Kurse për shqiptarët e Krahinës Shqiptare të mbetur nën Serbi askush nuk lodhë kokën e as që është e interesuar sikur ato banorë të jen të askuj , të mos i përkasin asnjë shteti   ! .

–        Të ndihmohen familjet e kthyera me mjete të punës dhe bagëti  si lopë qumshtore  etj .

–        Duke filluar nga shtëpitë të rregullohen dhe të ndërtohen të gjitha shtëpitë e dëmtuara në tërë Malësinë , të rregullohet uji  për pije në secilën shtëpi , të rregullohet dhe të shtrohen rrugët me zhavor disa që kanë lidhje me qendrën Komunale të Bujanocit dhe rruga që lidhë me qytetin e Vranjës edhe të asfaltohen të gjitha rrugët të jenë të kalueshme , të Lagjeve . Me një fjalë këto rrugë të jenë të kalueshmë në katër stinët e vitit dhe në të gjitha kushtet  atmosferike  , të shtrohen  ose  të  asfaltohen  disa rrugë .

Pasi të përfundohen  këto rrugë  të ndërtohet edhe një rrugë  e interesit të përgjithshëm për tër Malësin duke filluar nga Muhoci . Ka rëndësi infrastruktura rrugore sepse Malësia e jonë gjithmon ka patur dhe zhvilluar tregti përmes qytetit të Vranjës , Bujanocit , Roganës dhe Gjilanit   .

Në Malësi po ashtu duhet të rindërtohet Mejtepi si një objekti me vlera shumë të larta të trashigimis kulturorore-historike jo vetëm në Malësi të Bujanocit dhe pjesë të Gollakut por që është me rëndësi për Komunën e  Bujanocit  . Mejtepit i ndërtuar në vitin e largët 1904 , por që ka shërbyer edhe si shkollë që nga pas lufta e dytë botërore e këndej deri në ndërtimin e shkollës së re në vitin 1980 por që është para shkarrimit . Objektin  e ka brejtur dhëmbi i kohës , duhet çdo gjë të ndërmirret që ky objekt të shpëtohet dhë të meremetohet dhe të vëhet nën mbykqyrje të dorës së shtetit sepse është i vetmi objekt në dy bashkësit Lokale të Zarbicës dhe të Muhocit . Të rregullohet ambulanca në Zarbicë , të vjen një ekipi mjekësor , të sigurohet një auto-ambulancë e cila do të shfrytëzohet për fillim si provizore në teren . Të rregullohen të gjitha shkollat që ishin dikur si paralele të ndara fizike nga shkolla  amë : Në Litesh , Suharrën , Novosellë , Pribocë , Qarrë , Ramabuqë dhe Gjergjecë  .  Përveqë mësimit të fëmijve do të edukoheshin edhe të rinjët në lëminë e bujqësisë , blektorisë , pemtarisë , perimtarisë , përpunimit të frutave malore , për  aftësimin  në informatikë dhe kompjutera  në   artizanate  etj . Të ju krijohen kushte femrave dhe ti mundësohen nga një projekt për lopë qumështore në secilën fshat të ketë  projekte  të tilla . Në rritjen e deleve po ashtu dhe në   në rritjen   e dhive të racës që i përshtatet kushteve që afron Malësia . Ku pastaj të bëhet grumbullimi i qumshtitë dhe të mundësohet një projekt për një miniqumshtore afër shkollës së Zarbicës . Të ngriten disa pemishte . Kultivimit të patatës ti kushtohet rëndësi e veqantë ku mund të  krijohen varitete të shumta të patates duke iu përshtatur kushteve dhe strukturës së tokës dhe klimës idela  që na ofron Malësia .Të krijohet një qendër për grumbullimin dhe përpunimin e frutave pyjore dhe medicionale , të gjitha këto projekte të jenë private ku biznesmenët do të marrin pjesë në kapitalin e tyre . Në aspektin religjioz të bëhet rregullimi i të gjitha varresave në tërë Malësin e Bujanocit . Kushtet natyrore që ka Malësia : Klima , uji lumenjtë ,  prrockat , malet , lisat e mdhenjë , ajri i pastër të krijohet mundësia për zhvillimin e turizmit ,  të shpallet kjo pjesë si : Parkë Nacional    .  Vendet më  të lartë si : Sitilia  ,  Kitka dhe vendi i ashtu quajtur Lisi i Qobanëve dhe Guri  zi me rrethinë  të kontrollohet  nga ndërkombëtarët të mbykqyret në vazhdimsi . Në Malësi të Bujanocit ka kushte tëpër ideale për ndërtimin e një SANATORIUMI  , ku ky   spital për mushkri do të shëronte sëmundje që janë dhe ndihmohen nga rrymat e ajrit dhe klimat tëpër të përshtatshme për pengesa në  frymarrje  .

****

Për realizimin e të gjitha këtyre investimeve , orientim kryesor do të jetë ndihma e organizamave ndërkombëtarë  dhe organizatave vendore , si të Kuvendit  Komunal  të  Bujanocit  dhe  qeverisë së Serbisë si dhe kreditimit të bankave ndërkombëtare dhe vendore për  zhvillim të infrastrukturës dhe progres ekonomik Brengë kryesore e Malësisë është se banorët e  kanë boshatisur  gati tërësisht këtë rajon   , prandaj kthimi i të shpërngulurve si e drejtë elementare dhe njerzore për të jetuar në tokat dhe shtëpitë e tyre si të gjithë popujt e botës  .  Por ende ende nuk është investuar as nuk është  studiuar së paku në detaje se çfarë është interesi i Malësisë për një të ardhme me perspektiv  . Nuk  kemi analizuar fare se si të arrihet kthimi i të zhvendosurve   , kjo dukuri jo e lehtë dhe shumë e kushtueshme ,  jo vetëm për shoqërin ton por edhe për të tjerë   .

16.XII. 2009